Przez wiele lat wisiał tu neon sklepu Puchatek

Wiesław Wróbel - Biblioteka Uniwersytecka
Domy przy ówczesnej ul.  Piłsudskiego 48 i 50 w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Przypuszczalnie wizyta prezydenta Ignacego Mościckiego w 1927 r. (zbiory prywatne)
Domy przy ówczesnej ul. Piłsudskiego 48 i 50 w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Przypuszczalnie wizyta prezydenta Ignacego Mościckiego w 1927 r. (zbiory prywatne)
Wracamy do dziejów zabytkowych kamienic przy ul. Lipowej 28 i 30, opisywanych tydzień temu. Na początek warto powiedzieć o ich dotychczasowych właścicielach z rodzin Rejzenbergów i Rozenbergów. Znane źródła historyczne nie dały odpowiedzi, jakie koneksje istniały między obiema familiami.

Nie ma jednak wątpliwości, że takie były. Przypuszczalnie córka Jankiela Rozenberg, Roza, z wykształcenia dentystka, wyszła za jednego z synów Szmula Tanchela Rejzenberga (w latach 30. XX w. prowadziła przy ul. Lipowej praktykę pod nazwiskiem Rozenberg-Rejzenberg).

Jankiel Rozenberg, podobnie jak Szmul Tanchel, wywodził się z Wilna. Żonaty z Sarą Pat miał czwórkę dzieci - oprócz Rozy Izraela, Rachil i Nechomę. Izrael został lekarzem i początkowo pracował w Białymstoku, następnie przeniósł się do Wilna. Rachil wyszła za miejscowego przedsiębiorcę Józefa Hirszmana, a Nechoma została żoną Salomona Meżeryckiego.

Po śmierci Jankiela Rozenberga około 1921 r., prawa własności do domów przy ul. Lipowej 28 przeszły na jego spadkobierców. W 1930 r. dokonali oni podziału majątku - Nechoma Meżerycka otrzymała frontową kamienicę z oknami w "ośli grzbiet". Zmarła tuż przed 1939 r., a dom przeszedł w spadku na synów Josyfa i Hirsza.

W okresie międzywojennym trzy kamienice przy ul. Lipowej 28 wciąż zamieszkiwała przede wszystkim reprezentacja zamożnych i średniozamożnych warstw białostockiego kupiectwa żydowskiego (nie sposób ich tu jednak wszystkich wymienić). Lokatorem o najdłuższym stażu był Owsiej Epsztejn, jeden z bardziej znanych miejscowych prywatnych przedsiębiorców (mieszkał tu aż do 1939 r.). Prowadził m.in. sklep kolonialno-spożywczy i tabaczny, sprzedaż obuwia, wyrobów tytoniowych i produktów spożywczych, wyrób chałwy i słodyczy oraz wyrób beretów (firma "Maret"). Mieli tu swoje lokale mieszkalne i usługowe Mejer Krepchan (sklep spożywczy), Całko Kurc (sklep spożywczy) i Hersz Ginter (skład manufaktury).

Szczególnie intensywnie użytkowany był budynek fabryki stojący w tyle posesji. W latach 1919-1939 przewinęło się przezeń kilkunastu różnych przedsiębiorców. Byli wśród nich Jakow Glikfeld, Aleksander Knyszyński (tkalnia), Józef Hirszman (wyrób przędzy i sztucznej wełny), Sania Aucis (wyrób przędzy), wreszcie Szmul i Hirsz Rejzenbergowie oraz Rywka Segał (przędzalnia).

Dom przy ul. Lipowej 30 pozostawał własnością Gołdy i Owziera Ejnhornów do 1935 r., gdy kupili go Izaak i Rachela Szmigielscy. Izaak był dentystą. Przed przeprowadzką na ul. Lipową, z żoną i córką Sorą mieszkał w kamienicy przy Rynku Kościuszki 13, gdzie prowadził swoją praktykę.

Największą firmą działającą przy ul. Lipowej 30 było Towarzystwo Okrętowe Królewsko-Holenderski Lloyd. Poza tym mieszkali tu Wolf Lampert, współwłaściciel firmy Garbarnia «Fortuna»" oraz Berko Lipman, właściciel "Piekarni Wileńskiej". Mieszkali tu również nauczyciele miejscowych szkół i urzędnicy różnych szczebli administracji państwowej.

W czasie II wojny światowej domy Rozenbergów przy ul. Lipowej 28 stanowiły część granicy białostockiego getta. W latach 1941-1944 ul. Przejazd nazywana była nawet "ulicą Rozenberga". Część rodziny Szmigielskich, Rozenbergów i Meżeryckich została deportowana przez Sowietów, inni zaś zginęli w białostockim getcie lub w obozie zagłady.

Dr Izaak Rozenberg był w grupie 50 Żydów rozstrzelanych w getcie przez Niemców po stłumieniu oporu stawianego okupantom w pierwszej fazie likwidacji w lutym 1943 r. W czasie walk powstańczych w sierpniu 1943 r. zginęła Sora, córka Izaaka i Racheli Szmigielskich.

Pomimo ogromu zniszczeń wojennych domy przy ul. Lipowej 28 i sąsiednia kamienica pod nr 30. przetrwały. W czasie okupacji niemieckiej rozebrano gmach fabryczny. W 1946 r. budynki przy ul. Lipowej 28 stały się własnością syna Nechomy Meżeryckiej, Josyfa, który powrócił do kraju ze Związku Radzieckiego. Jeszcze tego samego roku sprzedał on całą nieruchomość Czesławowi i Genowefie Ostrowskim. Oni zaś w latach 1946-1950 odsprzedali ją Kazimierze Dobeckiej i jej potomkowie pozostają właścicielami nieruchomości do dzisiaj.

Warto dodać, że przez kilka dekad w parterze domu działał znany starszym białostoczanom sklep z obuwiem dziecięcym "Puchatek" (miał duży neon od frontu). W 1973 r. z okazji Centralnych Dożynek w Białymstoku dokonano kapitalnego remontu fasady, usuwając z niej dużą część historycznych ozdób i nadając dzisiejszy wygląd.

Natomiast dom przy ul. Lipowej 30 pozostał własnością państwową. Już w latach 50. XX w. działała w nim kolejowa przychodnia lekarska, a później biura i sklepy. Obecnie jest własnością prywatną i po generalnym remoncie pełni funkcje usługowo-handlowe. opr. (art)

Czytaj e-wydanie »

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3