Krywlany. Lotnisko ma swoją historię

  • Kurier Poranny

Adam Czesław Dobroński adobron@tlen.pl Współpraca: Dariusz Kołban i Piotr Karczewski z Muzeum Wojska

O zapowiadanym od lat lotnisku w Białymstoku łatwiej pewnie byłoby napisać poemat niż krótką notkę ze zdaniem wskazującym na rok jego otwarcia. No to nie traćmy czasu na domniemania i odwiedźmy wystawę dopiero co otwartą w Muzeum Wojska.
Lotnisko Krywlany: Samolot, obstawa i urokliwa asysta
 Archiwum

Dzięki staraniom szefostwa muzeum, wysiłkom Dariusza Kołbana i Piotra Karczewskiego oraz ofiarności kolekcjonerów (słowa wdzięczności!) powstała ciekawa ekspozycja. Można sobie poczytać na zbiorowych planszach o kolejnych fazach rozwoju Krywlan oraz obejrzeć fascynujące eksponaty z lat okupacji niemieckiej, łącznie z kolekcją tutek od pasty do zębów.

Lotnisko Krywlany - początki rosyjsko-niemieckie

W 1910 roku hrabia Michał del Campo odbył lot aeroplanem nad Białymstokiem i tak prawdopodobnie zaczął się mariaż naszego miasta z lotnikami i samolotami. Rosjanie założyli pierwszą bazę lotniczą na Pietraszach, by tam mogły wzbijać się w powietrze i lądować sterowce oraz balony obserwacyjne. Ślady po tej bazie były długo widoczne.

Po wybuchu I wojny światowej doleciał do Białegostoku olbrzymi samolot "Ilja Muromomiec" S-23 i nim to wykonywano loty w kierunku Prus Wschodnich. Niejako w odwecie sterowce i samoloty niemieckie dokonały w marcu 1915 roku bombardowań. Jedna z bomb trafiła w sklepik z poduszkami i pierzynami, co sprawiło, że przy białostockim ratuszu wzniosła się chmurka pierza.

Po sierpniu 1915 roku z kolei Niemcy założyli bazę lotniczą w Dojlidach, a dokładniej na obszarach obecnych Krywlan. Wybudowali dwa hangary na 6 samolotów, wytyczyli i wyrównali pasy startowe.

Biało-czerwone szachownice

Po wyzwoleniu miasta wojsko polskie przejęło bazę na Dojlidach - Krywlanach, tu na przełomie marca i kwietnia 1919 roku przybyły transportem kolejowym trzy eskadry lotnicze (razem stanowiły 1. Grupę Lotniczą). Samoloty latały na rozpoznanie w kierunku Lidy, a jak zdarzyła się okazja, to wyrzucano (ręcznie) bomby na kolumny przeciwnika.

Sukces był większy, gdy od wybuchów spłoszyły się konie. Niestety, szwankowały maszyny i sprzęt, mnożyły się awarie. Ostatecznie, wskutek ofensywy bolszewickiej, trzeba było do 28 lipca 1920 roku ewakuować bazę lotniczą na Krywlanach.

Samoloty polskie wróciły do Białegostoku we wrześniu tego roku i jak mogły wspomagały wojska lądowe w trakcie Bitwy Nadniemeńskiej. Pozostały z tego okresu zdjęcia pilotów 1. eskadry, rozbitych maszyn, także widoki Dojlid z aeroplanów i pierwsza panorama Białegostoku z lotu ptaka. Załogi kwaterowały w pałacu, cieszyła obecność sojuszników i Polonusów z Ameryki.

Lotnisko Krywlany w II Rzeczypospolitej

W 1925 roku rozpoczęto prace nad zbudowaniem prawdziwego lotniska w Białymstoku. W roli inicjatora wystąpił Komitet Wojewódzki Ligi Obrony Przeciwlotniczej i Przeciwgazowej, a sprawie tej sprzyjał wojewoda Marian Rembowski. To zrozumiałe, że brakowało środków i były kłopoty z wykupem terenów, potem zaś nastał wielki kryzys ekonomiczny.

W 1930 roku wytypowano cztery lokalizacje: Krywany - Dojlidy, obszar koło majątku Białostoczek, okolice wsi Niewodnica i wsi Bacieczki. Zwyciężyła ta pierwsza, w rozwidleniu szosy zambrowskiej i traktu bielskiego. Zaczęto pisać dumnie o Porcie Lotniczym w Białymstoku.

Paradoksalnie o pożytkach płynących z lotniska przypomniały dwa awaryjne lądowania na Krywlaniach, pojawiły się też przepowiednie o wybuchu nowej wojny. W 1937 roku przyspieszono więc prace budowlane i przyjęto na stałe dwa samoloty RWD-8. Zapowiadane zaś eskadry samolotów myśliwskich nie zdążyły zagościć w Białymstoku przed 1 września 1939 roku.

Wielka radość

Lepiej od wojskowych i urzędników spisywali się białostoccy szybownicy. Powstała nawet w mieście nad Białą szybowcowa drużyna harcerzy, do której należał i druh Ryszard Kaczorowski. Sport ten cieszył się wielką popularności m.in. w Państwowym Gimnazjum Męskim im. Króla Zygmunta Augusta.

W marcu 1934 roku zakupiono pierwszy szybowiec i nazwano go "Zyndram" na cześć ówczesnego wojewody Mariana Zyndram Kościałkowskiego. Szybko nad Białymstokiem pojawiły się i inne "srebrzyste ptaki" bez silników.

Piękna uroczystość odbyła się na Krywlanach w październiku 1938 roku: z mszą święta, przemówieniami, poświęceniem szybowców "Cieszyn" i "Karwina" (przyłączono właśnie do Polski Zaolzie!) oraz hangaru, z pokazami. A 27 listopada nastoletnia białostoczanka Halina Zaliszówna z Gimnazjum Społecznego im. Henryka Sienkiewicza wykonała skok spadochronowy z samolotu znajdującego się aż 1500 metrów na ziemią.

"Skok przy olbrzymim zachwycie widzów był udany". Zdarzało się, że podczas pokazów lotniczych każdy mógł za jedyne 5 złotych zasiąść na fotelu pasażera i obejrzeć rodzinne miasto z góry. Wielu chciało być Ikarami, oczywiście z możliwością szczęśliwego wylądowania na ziemi.

Trwały szkolenia, czemu służyć miała również wieża spadochronowa wybudowana w Zwierzyńcu w 1937 roku. Ofiarność społeczeństwa na "cele podniebne" była znaczna, aczkolwiek chimeryczna. Organizowano bale w pałacu Branickich i zabawy ogrodowe, zbiórki pieniężne z udziałem harcerzy, a pułkownik - ziemianin Mikołaj Kawelin ofiarował materiały budowlane. Były i propozycje opodatkowania się kadry wojskowej oraz administracyjnej.

Wiele szczegółów o Krywlanach zapisano w artykułach prasowych, kronikach, opracowaniach, mam też w swych zbiorach cenną pracę magisterską Grzegorza Śliżewskiego. Może nastała pora na wydanie albumu? Proponuję tytuł: Skrzydlaty Białystok - nadzieje, radości, oczekiwania.

Czytaj e-wydanie »Lokalny portal przedsiębiorców

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Więcej na temat:

Komentarze

Liczba znaków do wpisania:  4000/4000

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Jeśli uważasz, że któryś z komentarzy łamie regulamin, to wyślij nam link do tego artykułu na pomoc@naszemiasto.pl

Wybrane dla Ciebie

Powiązane

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3