Kilińskiego 8. Mieszkali tu znani lekarze

Wiesław Wróbel Biblioteka Uniwersytecka
Ogłoszenia firm mieszczących się w domu Słonimskich, publikowane na łamach "Gazety Białostockiej" w 1913 r. Mieszkania tam mieli m.in. dr Mojżesz Kacnelson i dr Stanisław Rotenberg.
Ogłoszenia firm mieszczących się w domu Słonimskich, publikowane na łamach "Gazety Białostockiej" w 1913 r. Mieszkania tam mieli m.in. dr Mojżesz Kacnelson i dr Stanisław Rotenberg. Archiwum
Udostępnij:
W tym tygodniu ostatnia już część bogatej przeszłości kamienicy przy ulicy Kilińskiego 8. Jak zwykle zacznę od krótkiego przypomnienia. Omawiany adres w latach 1909-1941 należał do Gdala i Liby Słonimskich.

Początkowo współposiadali kamienicę razem ze partnerem biznesowym - Benjaminem Wolfem Lublińskim. Ten jednak w 1912 r. odstąpił swoje prawa Słonimskim, którzy aż do II wojny światowej pozostali jedynymi właścicielami kamienicy.

Gdal i Liba pobrali się poza Białymstokiem, gdyż w księgach metrykalnych tutejszej gminy żydowskiej brakuje informacji o ich małżeństwie. Na pewno nastąpiło to przed 1904 r., bowiem tego roku na świat przyszedł ich jedyny syn Izaak. Jak wspomniałem w zeszłym tygodniu, Gdal do 1939 r. zajmował się prowadzeniem rodzinnego interesu - w 1913 r. razem z bratem Abramem prowadził przędzalnię wełny w gmachach fabrycznych należących do ojca, Tewela.

Nic się nie zmieniło także po 1919 r. Firma "Bracia A. i G. Słonimscy" działała do 1922 r., gdy Abram założył własne przedsiębiorstwo zajmujące się wyrobem oraz sprzedażą sukna. Gdal dalej prowadził samodzielnie tkalnie. Jeszcze w latach 1923 -1925 bracia weszli w spółkę pod nazwą "Fabryka sukna i kołder bracia A. i G. Słonimscy", ale nie wytrzymała ona próby czasu.

Rodzinny interes w 1924 r. powiększył młodszy brat - Chiel Słonimski, zakładając własną przędzalnię. Całe przedsiębiorstwo upaństwowiono w czasie okupacji sowieckiej, w latach 1939-1941. Póki co dzieje rodziny Słonimskich podczas II wojny światowej pozostają nieznane. Musieli oni podzielić los tysięcy innych żydowskich białostoczan, o czym może świadczyć fakt, że po 1944 r. żaden z potomków Tewela i Pai nie podejmował starań o odzyskanie własności przy Kościelnej i Kilińskiego.

Dom Słonimskich, chociaż gabarytowo duży, został podzielony zaledwie na 9 kwater. Parter składał się z pięciu lokali, z których tylko jeden był mieszkalny, pozostałe zaś zajęto pod prywatne przedsiębiorstwa. Na piętrze mieściły się dwa mieszkania, bezdyskusyjnie prestiżowe, skoro w 1914 r. płacono za nie 1250 rubli rocznie (tyle kosztowały niektóre nieruchomości w oddalonych od centrum dzielnicach). Także poddasze było użytkowane. Mieszczące się tam dwa lokale traktowane były jako najmniej wartościowe w całym domu.

Najstarsze informacje o lokatorach domu Gdala Słonimskiego pochodzą z 1913 r. Mieszkali tam wówczas godni odnotowania Iwan Kuźmiński, sekretarz i buchalter Instytutu Panien Szlacheckich, i Fanni Herszhorn, akuszerka. Pełniejsza lista została sporządzona w 1914 r. Odnajdujemy w niej właścicieli, Gdala i Libę Słonimskich, którzy mieszkali w największym lokalu na parterze. Za ścianą działała polska księgarnia Anny Czapskiej, przeniesiona w 1913 r. z sąsiedniego domu Zabłudowskich (ul. Kilińskiego 10). Obok księgarni Jadwigi Klimkiewiczowej był to największy magazyn księgarski w Białymstoku, oferujący oprócz sprzedaży i wypożyczenia książek także atlasy, kalendarze, zabawki i inne tego typu produkty. Obok niej w 1914 r. działał tu nadal zakład fotograficzny "Renaissance" oraz firma A. Ratyńskiego z ubraniami damskimi.

Warto wspomnieć, że przed 1913 r. w jednym z budynków zlokalizowanych w tyle posesji Słonimskich mieściła się drukarnia A. Panasiewicza, wykupiona w 1914 r. przez Jana Kitszela i wspólników.
Już w 1914 r. jeden z najokazalszych lokali wynajmował Iser Lurje, z wykształcenia lekarz, który mieszkał przy ul. Kilińskiego 8 jeszcze w latach 30. XX w. W 1932 r. odnotowano go jako sekretarza Towarzystwa Dobroczynności "Linas-Hacedek", pełnił też funkcję członka zarządu Banku Udziałowo-Spółdzielczego w Białymstoku.

Po 1919 r. sąsiadem Isera Lurje został Mojżesz Kacnelson. Od 1911 r. posiadał dyplom lekarski, uzyskany na Uniwersytecie Dorpackim. Na co dzień zajmował się chorobami skórnymi i wenerycznymi, a swoją przychodnię prowadził w mieszkaniu przy ul. Kilińskiego 8. W wyborach samorządowych w 1927 r. uzyskał mandat radnego oraz został wybrany ławnikiem magistratu. Na stanowisku tym pozostawał do wprowadzenia zarządu komisarycznego w 1932 r. W 1933 r. był współzałożycielem znanego żydowskiego gimnazjum prywatnego. Trzecim znanym mieszkańcem domu Słonimskich był także lekarz, dr Stanisław Rotenberg, chirurg i wieloletni ordynator szpitala PCK przy ul. Warszawskiej 29.
Oprócz nich zarówno w kamienicy, jak i pozostałych budynkach pod tym adresem, funkcjonowała sprzedaż owoców Srola Pitackiego oraz artykułów spożywczych Brajny Pitackiej, Związek Produkcji Ryb SA, sklep z walizami własnej produkcji Mordki Wole (od 1921 r.) oraz punkt fryzjerski Józefa Bolesty. Aż do 1930 r. działała także księgarnia Anny Czapskiej.

W 1945 r. jako nieruchomość opuszczoną dawny majątek Słonimskich przejęto pod Tymczasowy Zarząd Państwowy, po czym prawa własności przeszły na skarb państwa. Zaczął się nowy, ostatni rozdział w dziejach posesji przy ul. Kilińskiego 8. Od 1957 r. działa tu do dziś Wojewódzki Dom Kultury, przekształcony w 1991 r. w Wojewódzki Ośrodek Animacji Kultury.

Czytaj e-wydanie »

Oferty pracy z Twojego regionu

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na Twitterze!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na Twiterze!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Wideo

Komentarze

Komentowanie zostało tymczasowo wyłączone.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Przejdź na stronę główną Kurier Poranny
Dodaj ogłoszenie