Jak dawnej witano Nowy Rok. Sylwestrowe zwyczaje Podlasia

Anna Kopeć akopec@poranny.pl tel. 85 748 95 11
O zwyczajach i obrzędach na każdą porę roku można przeczytać w wydanej właśnie książce „Rok obrzędowy na Podlasiu” autorstwa Artura Gawła. Dostępna jest w Ratuszu i Białostockim Muzeum Wsi.
O zwyczajach i obrzędach na każdą porę roku można przeczytać w wydanej właśnie książce „Rok obrzędowy na Podlasiu” autorstwa Artura Gawła. Dostępna jest w Ratuszu i Białostockim Muzeum Wsi. Andrzej Zgiet
Smarowanie twarzy lemieszką, hohotanie, kolędowanie z niedźwiedziem z grochowin, psoty związane z chowaniem sprzętu gospodarskiego, wróżby związane z zamążpójściem - to tylko niektóre z zabaw na ostatni dzień roku.

Ostatni dzień starego roku i pierwszy nowego na Podlasiu obchodzono bardzo uroczyście, najważniejsza była dobra zabawa i najedzenie się do syta. To miało stanowić dobrą wróżbę na nadchodzące miesiące - opowiada etnograf Artur Gaweł, kierownik Białostockiego Muzeum Wsi. - Katolicy i prawosławni jedli bardzo obfitą kolację, na której królowało tłuste mięso, kiełbasa i kiszka ziemniaczana. Na wschodzie regionu nazywano ją "bohatą koledą", a na zachodzie "tłustą wigilią".

Najpopularniejszą potrawą tego wieczoru była lemieszka, czyli mąka pszenna zalana wrzątkiem okraszona tłustymi skwarkami. Biesiadnicy nie tylko ją spożywali, ale także smarowali sobie twarze. To rytuał o magicznym znaczeniu - miał zapewnić taki dostatek w kolejnym roku, że twarze domowników powinny błyszczeć od tłustych potraw.

Przed kolacją gospodarz rozsypywał na podłogę garść grochu życząc wszystkim zdrowia, szczęścia i dobrych plonów. Ziarno zbierano drugiego dnia i przechowywano do wiosny, do wysiewu. Z grochowin, czyli słomy z wymłóconego grochu tworzono niedźwiedzia, z którym chodzili kolędnicy.

- Wśród nich był także bocian, "cygan", "żyd" i "dziad". Za poczęstunek wróżyli z kart albo dłoni na temat przyszłorocznych zbiorów i hodowli zwierząt - mówi Artur Gaweł. - Prawosławne kolędowanie noworoczne nazywano hohotaniem. Dorośli i dzieci śpiewali, a po izbie rozsypywali zboże życząc urodzaju w polu.
W sylwestra, zwanego też "szczodrym wieczorem", wśród młodzieży popularna była i jest nadal zabawa z chowaniem gospodarzom różnych rzeczy i niewinne psoty.

- Młodzi chłopcu wciągali na dach, albo na drzewo brony i pługi, ze stodoły na sąsiednie podwórko wyciągali wozy lub sanie, a z zawiasów zdejmowali bramy i furtki - opowiada Artur Gaweł. - Jedną z ulubionych zabaw było zatykanie komina grochowinami, słomą lub szybą, a to uniemożliwiało rozpalenie ognia.

W ten wieczór panny chętnie wróżyły na temat swojej przyszłości. Na podłodze układały siekierę, nożyce, lustro i kieliszek. Do izby wpuszczały kurę, pierwszy przedmiot, w który dziobnęła symbolizował przyszłego męża, odpowiednio: drwala, krawca, eleganta lub pijaka.

Młode dziewczyny stukały także warząchwią w płot, na ten dźwięk - w zależności z której strony zaszczekał pies - wskazywał skąd w konkury nadejdzie przyszły mąż.

- W tym czasie urządzono huczne zabawy z alkoholem i tańcami do rana. Sylwester to początek karnawału, czyli w ludowej tradycji czas sprzyjający zawieraniu bliższych znajomości. Dlatego w domach, w których mieszkały panny, pojawiali się kawalerowie ze swatami - mówi etnograf.

Pierwszy dzień Nowego Roku wróżył jak będzie wyglądał cały rok. Dlatego wszyscy starali się być w tym dniu szczęśliwi i weseli, najedzeni i odświętnie ubrani. W kieszeniach należało mieć kilka monet, by przyciągnąć do siebie bogactwo. Magicznym zwyczajem, który miał zapewnić urodzaj było także obsypywanie się owsem.

Czytaj e-wydanie »

Zaplanuj wolny czas - koncerty, kluby, kino, wystawy, sport

Wideo

Komentarze 1

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

J
Justyna

w moich stronach tak się robi na Trzech Króli...
"– Młodzi chłopcy wciągali na dach, albo na drzewo brony i pługi, ze stodoły na sąsiednie podwórko wyciągali wozy lub sanie, a z zawiasów zdejmowali bramy i furtki – opowiada Artur Gaweł."

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3