Orla to niewielka wieś na Podlasiu, leżąca po sąsiedzku z Bielskiem Podlaskim. W jej centrum stoi zabytkowa synagoga przypominająca o przeszłości miasteczka.
POLIN dla Marka Chmielewskiego
Od lat synagogą opiekuje się m.in. Marek Chmielewski, sołtys Oli, którzy z grupą przyjaciół kultywuje pamięć o dawnych mieszkańcach miejscowości.
- Laureatem Nagrody POLIN 2025 jest sołtys wsi Orla, Marek Chmielewski, który od wielu lat z ogromnym oddaniem przywraca pamięć o lokalnej społeczności żydowskiej. Szczególnym obszarem działań Marka Chmielewskiego jest przepiękna synagoga w Orli, stanowiąca obecnie przestrzeń pamięci i dialogu. Dzięki jego staraniom i zaangażowaniu w 2023 roku właściciel synagogi złożył poprzez Gminę Orla wniosek do Rządowego Programu Zabytków. W wyniku tego współdziałania synagoga w Orli została zakwalifikowana do programu „7 Najbardziej Zagrożonych Zabytków i Obiektów Dziedzictwa Kulturowego w Europie” na rok 2025. Obiekt otrzyma wsparcie finansowe i eksperckie z Europejskiego Banku Inwestycyjnego w celu prowadzenia prac konserwatorskich – uzasadniają wybór organizatorzy.
Dodają, że Marek Chmielewski jest również inicjatorem i organizatorem Festiwalu „Mimo wszystko – Szalom”, który odbywa się w Orli od 2023 roku. Dzięki jego uporowi i zaangażowaniu co roku w rocznicę wywiezienia orlańskich Żydów do Treblinki, organizowane są Dni Pamięci. Od wielu lat sołtys dba również o lokalny cmentarz żydowski.
Wyróżnienie za Jedwabne
Dodajmy, że wśród wyróżnionych znalazł się inny społecznik z naszego województwa. To Kamil Mrozowicz, który od lat działa w Jedwabnem.
- Kamil Mrozowicz podejmuje działania na rzecz upamiętniania społeczności żydowskiej Jedwabnego, stawiając czoła lokalnym uprzedzeniom. Wbrew społecznemu tabu publicznie zabiera głos w prasie ogólnopolskiej, filmach dokumentalnych czy na łamach książek, w których mówi o niepamięci i protestuje przeciw narastającej fali ksenofobii i antysemityzmu – podnoszą organizatorzy.
Zygmunt Stępiński, dyrektor Muzeum POLIN podkreślał podczas gali:
- Bohaterowie dzisiejszego wieczoru z pasją i przekonaniem realizują swoją misję. Przywracają pamięć o tych, którzy mieli być zapomniani. Sprawiają, że historia nie staje się zakładniczką teraźniejszości. To wymaga dzisiaj jeszcze więcej odwagi, samozaparcia i siły niż kiedykolwiek wcześniej” – podkreślił podczas uroczystej gali Zygmunt Stępiński.
Nagroda POLIN jest przyznawana od 2015 roku. To wyróżnienie dla osób i organizacji, które często po cichu, z dala od świateł reflektorów, ocalają od zapomnienia historie, miejsca i ludzi. Przywracają pamięć, edukują, budują mosty między przeszłością a teraźniejszością, między społecznościami, między ludźmi.
Nagroda POLIN 2025 – Marek Chmielewski,
Nagroda Specjalna w kategorii Kultura i Media: ex aequo Wydawnictwa Austeria i Czarne,
Nagroda Specjalna POLIN - Fundacja Sztetl Mszana Dolna,
Wyróżnienia – Kamil Mrozowicz (Jedwabne), Marek Kołcon (Zamość).
Mecenasem konkursu jest Gregory Jankilevitsch i Jankilevitsch Foundation, współorganizatorem Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce, a Mecenasem Muzeum POLIN-ORLEN.
