Odkrywamy Białystok. Brama do getta odnaleziona. To pal wbity wśród kocich łbów

Tomasz MikuliczZaktualizowano 
Tak wyglądała brama przy ówczesnej ul. Kupieckiej. Przy wejściu stoi strażnik, a kobieta idąca do getta ma na plecach Gwiazdę Dawida. Zdjęcie ze zbiorów Jana Murawiejskiego. archiwum
Jest on częścią nawierzchni ul. Czystej. Na teren getta wchodziło się w trzech miejscach. Bramy istniały też u zbiegu dzisiejszej Lipowej i Malmeda oraz Jurowieckiej i Sienkiewicza

Z daleka wyglądaliśmy pewnie komicznie. Mieliśmy kijek do obstukiwania podłoża i wodę do polewania kamieni. Zadanie nie było łatwe. Wśród kocich łbów ul. Czystej (tuż przy skrzyżowaniu Boh. Getta z Poleską) szukaliśmy fragmentu drewnianego pala wbitego tu ponad 70 lat temu. To jedyna pozostałość po bramie, przez którą wchodziło się do białostockiego getta.

Poszukiwania przyniosły jednak skutek. Kiedy z Dariuszem Stankiewiczem (miejskim konserwatorem zabytków) „przeczesywaliśmy” fragment bliżej ul. Poleskiej, Lucy Lisowska (szefowa Centrum Edukacji Obywatelskiej Polska-Izrael) szukała parę metrów dalej. I to ona miała szczęście. Gdy polaliśmy znalezisko wodą i zobaczyliśmy słoje, nie było już wątpliwości, że to drewno.

Konserwator zrobił zdjęcie do dokumentacji, a Lucy Lisowska stwierdziła, że obok powinna stanąć tabliczka informacyjna.

- Ten pal symbolizuje dramat białostockich Żydów w latach 1941-43. O istnieniu pozostałości po dawnej bramie poinformowała mnie wiele lat temu nieżyjąca już Chana Kizelsztejn. Jej mąż Szamaj przed wojną mieszkał przy ul. Czystej tuż obok dzisiejszego bloku przy ul. Żytniej 13. Po dawnym drewnianym domu został tylko pusty plac - opowiada Lucy Lisowska.

Białostockie getto zostało utworzone 26 lipca 1941 roku. Już 1 sierpnia teren został otoczony płotem - miejscami był betonowy, miejscami z desek. Zbudowano też trzy strzeżone bramy wjazdowe. Najważniejsza znajdowała się przy skrzyżowaniu dzisiejszej ul. Lipowej z Malmeda (dawnej Kupieckiej), druga w pobliżu wlotu ul. Jurowieckiej w Sienkiewicza, a trzecia - właśnie przy ul. Czystej.

- W tym momencie przypomniała mi się ciekawostka opowiadana przez Szamaja Kizelsztejna. Dlaczego Czysta tak się nazywała? Bo była to pierwsza ulica, na której założono w Białymstoku kanalizację - mówi Lucy Lisowska.

W getcie stłoczono ok. 40-60 tys. Żydów z Białegostoku i okolic. Jak można przeczytać na portalu Wirtualny Sztetl, wszyscy mieszkańcy w wieku od 15 do 65 lat byli zatrudniani do przymusowej pracy w zarządzanych przez Niemców zakładach. Ok. 2 tys. osób zatrudniał białostocki Judenrat w licznych warsztatach i małych fabrykach, produkujących tkaniny oraz broń na potrzeby okupanta.

Getto zostało ostatecznie zlikwidowane w dniach 16-20 sierpnia 1943 roku. Pierwszego dnia, na wieść o zarządzeniu natychmiastowej deportacji 30 tys. osób, ruch oporu wezwał do rozpoczęcia powstania. Niewielka grupa - ok. 300-500 powstańców, uzbrojonych głównie w pistolety i granaty domowej produkcji, pod wodzą Mordechaja Tenenbauma i Daniela Moszkowicza przez pięć dni walczyła z ok. 3 tys. niemieckich żołnierzy, czołgami, samochodami opancerzonymi i samolotami. Powstanie upadło. Przeżyło jednie ok. 1-2 tys. osób.

- Wśród nich był też Szamaj. Po zakończeniu walk Niemcy wybierali spośród ocalałych Żydów młodych silnych mężczyzn. Zamiast do Treblinki wysyłali ich do pracy pod Lublin. Kiedy byli już niepotrzebni, trafiali do Oświęcimia, gdzie część doczekała wyzwolenia. Tak się też stało z Szamajem - opowiada Lucy Lisowska.

Szacuje się, że spośród mieszkańców getta wojnę przetrwało 260 osób, głównie w obozach oraz oddziałach partyzanckich, a także w ukryciu po „aryjskiej stronie”.

Kiedy Szamaj wrócił z obozu do Białegostoku, w jego domu mieszkali już Polacy. - Podobnie jak bardzo wielu białostockich Żydów Szamaj postanowił pojechać do Wrocławia, gdzie można było zająć mienie poniemieckie - tłumaczy Lisowska.

To właśnie we Wrocławiu Szamaj poznał pochodzącą z Czyżewa Chanę. Pobrali się i wrócili w rodzinne strony.

polecane: FLESZ: Podział Mandatów po wyborach parlamentarnych

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 13

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

A
Andrzej Abdul Hagg
to oni sami pelnili role kapo w obozach ,byli policjantami w gettach a Getto Warszawskie utworzono na prosbe Zydow do Hitlerowcow .Nie było zadnych bohaterow w gettach bo nie było odważnych zydow .To sa skunksy tchórze ,donosiciele i zbrodniarze jak ci u Stalina za pol kilo sledzi w nagrodę za zabijanie ludzi w Katyniu ,Kobielsku i nadzorując jako KAJANCY w obozach na Sybirze .Tacy bohaterowie jak mój były teść wzięty do Armi po wybuchu IIWojny Swiatowej i zwolniony po jednym dniu ponieważ pierwszy wystrzal niemieckiej broni doprowadzil do rozwolnienia i ze strachu zesral się w gacie .Zwolniony na tzw rozstroj zoladka ,ale ulgi kombatanckie pobieral do momentu az zdechl. czyli do 1995 roku.Tak jest z wiekszoscia tych żydowskich bohaterow .Podobnym był kapus Bartoszewski .Bohaterowie żydowscy kryjacy się po norach jak szczury bo strach paralizowal nogi i uwalnial zwieracze powodując galopujaca sraczke ze strachu.Madry był mój sąsiad pelniacy funkcje zastępcy Komendanta Getta Bialostockiego ,który nawet osobiście likwidowal smierdzace zydowskie wszarstwo i dzięki Bogu nie osiągalny dla żydowskich poszukiwaczy do dnia dzisiejszego .Zreszta skoro jest przedawnienie za zbrodnie skurwysynow żydowskich z NKWD Szechter ,Wolinska ,było dla Morela to i jest przedawnienie dla Adamskiego za to co robil dobrze i wlasciwie dla dfobra przyszłej Polski i Polakow.
G
Gość
W dniu 16.03.2016 o 06:30, Gość napisał:

Tylko pod krzyżem, tylko pod tym znakiem Polska jest Polską a Polak Polakiem.

Od tego krzyża który tak wychwalasz Polska upadła nie jeden raz. Upadnie i teraz , ponieważ to co teraz się dzieje w Polsce jest sprawką tych którzy mają krzyż na ustach i krzyż reprezentują. Spowodowali degradację biologiczną narodu jakiej nie udało się dla Hitlera i Stalina razem wziętych. To nie krzyż jest potrzebny Polsce , ale Polska dla krzyża do wyzysku , dojenia , ogłupiania , manipulacji.....
c
crystooforo
W dniu 16.03.2016 o 00:02, JÓZEK napisał:

Sasiadem mych dziadków przez wiele lat przed , w czasie i po wojnie był Polak wyznania ewangelickie  , Niemiec dla wielu , ale  Polak ,nazwiskiem Zaleski w czasie wojny miał juz ponad 65-70 lat i ok 1944 latem roku zmarla mu żona, w 1945 jak przyszli rosjanie nigdzie nie uciekał  , ale pomimo że miała własny dom , to dokwaterowano mu rodzine polaków ze wschodu to rodzice i 6 dzieci, I to oni po jego smierci stali sie właścicielami tego domu/.Tak i było z domamy pożydowskimi , W czasie wojny raczej nie było tak o że polacy je zamieszkali. A po wojnie do wielu wprowadzili się przybysze.

Patriotyczny żyd .A świstak zawija w sreberka

Z
Zenon

o tym odkryciu kurier poranny pisał w lipcu 2009r. w artykule Anny Boruch pt." Brama getta przy Czystej. Ratujmy ostatnią pamiątkę" :) 

 

G
Gość
W dniu 16.03.2016 o 06:30, Gość napisał:

Tylko pod krzyżem, tylko pod tym znakiem Polska jest Polską a Polak Polakiem.

Tak ale dopiero od 2 wojny światowej, kiedy to chrześcijanie z za zachodniej granicy utworzyli ten nowy układ, mieli słońce na ramieniu a na klamrach od paska "bóg z nami" - Gott mit uns

G
Gość
W dniu 15.03.2016 o 15:18, Gość napisał:

W przedostatnim akapicie powinno być "w jego domu mieszkali już chrześcijanie". W getcie byli przecież też Polacy tylko wyznania żydowskiego. W przedwojennych spisach ludności żydzi podawali obywatelstwo czy narodowość Polską, a tylko religię żydowską. To często byli bardzo patriotyczni Polacy, związania z Polską od wielu pokoleń.

 

Tylko pod krzyżem, tylko pod tym znakiem Polska jest Polską a Polak Polakiem.

J
JÓZEK
W dniu 15.03.2016 o 15:18, Gość napisał:

W przedostatnim akapicie powinno być "w jego domu mieszkali już chrześcijanie". W getcie byli przecież też Polacy tylko wyznania żydowskiego. W przedwojennych spisach ludności żydzi podawali obywatelstwo czy narodowość Polską, a tylko religię żydowską. To często byli bardzo patriotyczni Polacy, związania z Polską od wielu pokoleń.

Sasiadem mych dziadków przez wiele lat przed , w czasie i po wojnie był Polak wyznania ewangelickie  , Niemiec dla wielu , ale  Polak ,nazwiskiem Zaleski w czasie wojny miał juz ponad 65-70 lat i ok 1944 latem roku zmarla mu żona, w 1945 jak przyszli rosjanie nigdzie nie uciekał  , ale pomimo że miała własny dom , to dokwaterowano mu rodzine polaków ze wschodu to rodzice i 6 dzieci, I to oni po jego smierci stali sie właścicielami tego domu/.

Tak i było z domamy pożydowskimi , W czasie wojny raczej nie było tak o że polacy je zamieszkali. A po wojnie do wielu wprowadzili się przybysze.

G
Gość

W przedostatnim akapicie powinno być "w jego domu mieszkali już chrześcijanie". W getcie byli przecież też Polacy tylko wyznania żydowskiego. W przedwojennych spisach ludności żydzi podawali obywatelstwo czy narodowość Polską, a tylko religię żydowską. To często byli bardzo patriotyczni Polacy, związania z Polską od wielu pokoleń.

S
STARY
W dniu 15.03.2016 o 07:41, Gość napisał:

Niebywałe. Pilne!! Ważne!! "Brama do getta odnaleziona" Sensacja na miarę odkrycia Pompei lub odnalezienia bursztynowej komnaty :))Nieźle się ubawiłem z samego rana. O tym palu była mowa już ładnych kilka lat temu 7-8. Wszystkie gazety o tym pisały.Wystarczyło zapytać i każdy pokazałby go w 30 sekund.

Własnie .

Ale tu nie chodzi o PAL tu chodzi o panią Lussy i kłamstwa jej centrum , to jest kolejne o odkryciu które nie jest odkryciem.

A kłamliwe , bo i tak wg Centrum , i idiotów w stylu Grossa i jeszcze paru naukowców z Instytutu Historycznego i tak wychodzi że zydów pomordowali wylącznie Polacy , a ocalili Niemcy i Ukraińcy. 

I nie ma już obecnie siły by to zmienić , Ida , Pokłosie , Opór, Lista S.............. i jeszcz z setkę filmów o tym nakręcono wiele z nich było blisko , lub dostało Oskara . A  nie ma filmu jak Polacy ratują  żydów , a często i giną za to wraz z nimi. Bo takiego filmu nikt nie chce chyba.

Niemcy , którzy też nie zawsze byli w stanie np zabijać żydowskie dzieci, czy młode ładne dziewczyny, takie filmy o sobie nakręcili.

Za kilka lat naród ktory dostał od pokolenia ocalałych żydów w Izraelu najwięcej medali  " Sprawiedliwy............" ten naród będzie uchodził za twórców obozów zagłady.

I ten kawałek słupa pozostały w ziemi NIC NIE ZMIENI.

G
Gość

Niebywałe. Pilne!! Ważne!! "Brama do getta odnaleziona" Sensacja na miarę odkrycia Pompei lub odnalezienia bursztynowej komnaty :))

Nieźle się ubawiłem z samego rana. O tym palu była mowa już ładnych kilka lat temu 7-8. Wszystkie gazety o tym pisały.

Wystarczyło zapytać i każdy pokazałby go w 30 sekund.

a
abc

Pomnik postawcie dla tego kawałka drewna i koniecznie rozgłoście na cały świat , ze Polacy go zniszczyli.

G
Gość

Ta brama na czystej była tuż za naszym domem wielokrotnie dziadek pokazywał mi te miejsce mam gdzieś nawet zdjęcia ten pal to autentyk

G
Gość

Czy treść artykulu została zweryfikowana z bialostockimi historykami ?

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3