MKTG SR - pasek na kartach artykułów

Najzdrowsza dieta świata. To menu jest też smaczne i nie wymaga wyrzeczeń! Dieta śródziemnomorska nadaje się dla chorych m.in. z cukrzycą

Martyna Jaros
Martyna Jaros
Wideo
emisja bez ograniczeń wiekowych
Najzdrowszym menu świata od lat jest dieta śródziemnomorska. Poleca się ją nie tylko osobom zdrowym, bo również pacjentom z przewlekłymi chorobami. Zamiast restrykcyjnej diety to jednak menu pełne smacznych produktów i potraw, gdzie nie są zabronione mięso ani nawet wino. Sprawdź, co dokładnie jeść na diecie śródziemnomorskiej i jakie efekty zdrowotne można dzięki temu uzyskać. Zobacz, jak wygląda jadłospis menu pochodzącego z basenu Morza Śródziemnego.

Spis treści

Co to jest dieta śródziemnomorska i skąd się wzięła?

Początki wiedzy na temat diety śródziemnomorskiej sięgają lat 60. ubiegłego wieku. W tamtym okresie zaobserwowano, że mieszkańcy krajów Basenu Morza Śródziemnego rzadziej umierają na choroby układu krążenia, a także żyją najdłużej.

Najzdrowsza dieta jest też najmniej restrykcyjna. Zobacz, co zawiera jej jadłospis.
Najzdrowsza dieta jest też najmniej restrykcyjna. Zobacz, co zawiera jej jadłospis. Kathrin Ziegler/Getty Images

Okrycia sprawiły, że zaczęto zastanawiać się, jaka jest przyczyna lepszego stanu zdrowia mieszkańców m.in. Grecji i Włoch. Choć dziś wiadomo, że to najzdrowsza dieta świata, nie było to jasne od razu.

Sprawdź: Najlepsza dieta na 2024 r. – wybór ekspertów

W 1963 roku na łamach istniejącego od lat 1950. czasopisma – „Circulation”, opublikowano wyniki 15-letniego badania obserwacyjnego z udziałem 300 mężczyzn w wieku 45-55 lat. Celem było określenie, czy model żywienia stosowany przez mieszkańców krajów śródziemnomorskich wpływa na leczenie i profilaktykę rozwoju chorób układu krążeniowego. Stwierdzono, że praktykowany schemat odżywiania się wykazuje działanie kardioprotekcyjne, czyli chroniące serce.

Termin „dieta w stylu śródziemnomorskim” istnieje natomiast od 1993 roku – został wówczas zdefiniowany podczas Międzynarodowej Konferencji dotyczącej Diet Populacji Śródziemnomorskiej. Dietą śródziemnomorską określono zwyczaje żywieniowe, panujące w Grecji i południowej części Włoch w latach 1960.

Zobacz także: Tycie z powietrza, „mgła mózgowa”, rozdrażnienie, uderzenia gorąca? Nie pauzuj po 50.

Niestety, współczesna dieta mieszkańców krajów śródziemnomorskich odbiega od modelu z lat 1960. Z biegiem czasu wzorcowa dieta Greków i Włochów uległa licznym niekorzystnym modyfikacjom. Grecja zajmuje obecnie miejsca w czołówce na liście krajów europejskich z najwyższym odsetkiem zgonów na choroby układu sercowo-naczyniowego – podał „Hellenic Journal of Cardiology”.

Dieta śródziemnomorska na zdrowe serce

Według raportu WHO w 2016 roku 31 proc. wszystkich zgonów na świecie stanowiły te z powodu chorób układu sercowo-naczyniowego– z czego 80 proc. stanowiły nagłe incydenty sercowo-naczyniowe – niespodziewany zawał lub udar serca. W Polsce w roku 2015 – umieralność z powodu chorób sercowo-naczyniowych stanowiła 46 proc. wszystkich zgonów.

Duże badanie „Siedmiu krajów” obejmujące Grecję, Japonię, Finlandię, byłą Jugosławię, Włochy, Stany Zjednoczone i Holandię, dostarczyło informacji, że dieta śródziemnomorska jest modelem żywieniowym, który zapobiega zawałowi serca.

Stwierdzono, że wysoki udział w diecie nasyconych kwasów tłuszczowych z produktów zwierzęcych i nienasyconych typu trans zawartych w żywności przetworzonej, powiązane jest z występowaniem i umieralnością z powodu niedokrwiennej choroby serca. Z kolei dieta z wysokim spożyciem nienasyconych kwasów tłuszczowych, zawartych w pokarmach roślinnych, zmniejszało zapadalność na chorobę niedokrwienną.

Polecamy: Dieta DASH na nadciśnienie to wariacja diety śródziemnomorskiej

Dieta śródziemnomorska to model, który zalecany jest przede wszystkim dla osób z wysokim cholesterolem ogólnym i wysokim cholesterolem LDL i nadmiarem trójglicerydów we krwi. Z diety środóziemnomorskiej skorzystają osoby z rodzinnym obciążeniem poważnymi chorobami układu sercowo-naczyniowego, takimi jak miażdżyca, zawał serca, udar mózgu, nadciśnienie tętnicze krwi. Wskazaniem jest zmaganie się z nadmierna masą ciała, zarówno z lekką nadwagą jak i powazniejsza otyłością, jednak nie powinno to zniechęcam do stosowania diety śródziemnomorskiej osobom zdrowym, chcącym dbać o swoje zdrowie.

Osoby z zespołem metabolicznym, powinny rozważyć zadacy diety śródziemnomorskiej, od których rozpocząć jej stosowanie. Zespół metaboliczny to jednoczesne występowanie u pacjenta zaburzeń gospodarki glukozowo-insulinowej: nieprawidłowa tolerancja glukozy, nieprawidłowa glukoza na czczo, insulinooporność, cukrzyca i minimum dwóch z poniższych:

  • zaburzenia gospodarki lipidowej – dyslipidemia, hipertiglicerydemia,
  • nadciśnienie tętnicze,
  • otyłość brzuszna (centralna, wisceralna, typu jabłko),
  • hiperalbuminuria (albuminy w moczu)

Zasady diety śródziemnomorskiej

Zasady diety krajów Basenu Morza Śródziemnego są spójne z założeniami zdrowej diety, która propagowana jest przez WHO oraz Instytut Żywności i Żywienia. Za wzorcowy wariant diety uznano przy tym menu, które stosowano tradycyjnie w latach 1960. w Grecji i południowych Włoszech. Założenia diety śródziemnomorskiej są proste, a potrawy – bardzo smaczne i aromatyczne.

Zobacz w galerii, co jeść na diecie w stylu śródziemnomorskim.

Dieta śródziemnomorska w założeniu dostarcza w odpowiednich proporcjach trzech głównych makroskładników:

  • białka – 15-20 proc. energii diety,
  • tłuszczu – 25-35 proc.,
  • węglowodanów – 45-55 proc.

Ponieważ jest bogata w warzywa i owoce oraz produkty zbożowe z pełnego ziarna, zapewnia minimum 35 g na dobę błonnika pokarmowego, czyli więcej w stosunku do zaleceń Instytutu Żywności i Żywienia, który zaleca przynajmniej 25 g. Dieta śródziemnomorska w założeniu jest dietą niskosodową – ilość soli w diecie powinna wynosić ok. 4 g dziennie, co jest spójne z zaleceniami WHO – mówiącymi o 5 g. Taka ilość uwzględnia sól zawartą w produktach spożywczych (m.in. pieczywo, sery) oraz dodaną samodzielnie.

Dieta śródziemnomorska charakteryzuje się przede wszystkim dużym spożyciem świeżych lub grillowanych warzyw oraz świeżych owoców. Wskazane są produkty dostarczające węglowodanów złożonych i błonnika pokarmowego, a te zawarte są w pełnoziarnistych produktach zbożowych oraz nasionach roślin strączkowych.

Nasiona strączków stanowią także dobre źródło białka. Innymi zalecanymi źródłami tego składnika w diecie śródziemnomorskiej są mięso ryb, owoce morza, mięso drobiowe, a także jaja i produkty mleczne o średniej zawartości tłuszczu. Dieta ta zakłada bardzo małe spożycie mięsa czerwonego, a wręcz jego eliminację.

Zobacz także: Chorujesz na atopowe zapalenie skóry? Zmień dietę na środziemnomorską!

Założeniem diety śródziemnomorskiej jest wysokie spożycie nienasyconych kwasów tłuszczowych, a małe spożycie tłuszczów nasyconych. Wskazane są zatem roślinne źródła tłuszczu, a niezalecane tłuszcze zwierzęce. Ograniczając produkty zwierzęce zawierające tłuszcz (np. mięso, masło), jednocześnie obniżeniu ulega spożycie cholesterolu.

Do posiłku obiadowego, można spożywać lampkę czerwonego wina dobrej jakości, które wspomaga procesy trawienne i dostarcza substancji o działaniu antyoksydacyjnym.

Dieta śródziemnomorska nie jest ciężkostrawna. Potrawy powinny być gotowane na parze lub w wodzie. Dobrym pomysłem jest także grillowanie na patelni grillowej lub na ruszcie,jednak nie należy mocno przypiekać produktów. Powoduje to powstanie rakotwórczych węglowodorów aromatycznych.

Co należy jeść w diecie śródziemnomorskiej? Podstawa to warzywa i owoce

Dieta śródziemnomorska opiera się o nieprzetworzone produkty spożywcze, zasobne w szereg cennych związków. Najważniejsze w diecie są warzywa i owoce. Wskazane są wszystkie rodzaje, a najlepiej sezonowe i nasze ulubione.

Zobacz: Mieszkańcy niebieskich stref to stulatkowie. Mieszkają także nad Morzem Śródziemnym. Oto, co jedzą

Warzywa i owoce są zasobne w potas, a w mniejszej ilości magnez, wapń, cynk i żelazo. Stanowią także źródło cennej witaminy C (ale tylko świeże produkty), witamin z grupy B oraz błonnika pokarmowego.

Dodatkowo, w zależności od barwy skórki i miąższu skórki, zawierają inne substancje o działaniu prozdrowotnym:

  • białe – np. biała papryka, por, rzepa, czosnek, cebula, kalafior – wykazują działanie wzmacniające układ odpornościowy, np. czosnek zawiera allicynę – substancję o działaniu przeciwbakteryjnym,
  • żółte i pomarańczowe – np. marchew, papryka, dynia, bataty, banan, brzoskwinie, morele – stanowią zasobne źródło karotenoidów, grupy składników o działaniu przeciwutleniającym,
  • czerwone – np. guawa, pomidory (szczególnie przetwory pomidorowe), arbuzy, czerwone i różowe grejpfruty – to dobre źródła likopenu, który działa ochronnie w kontekście zachorowania na raka prostaty,
  • fioletowe i granatowe – np. bakłażan, fioletowa kapusta i marchew, ciemne winogrona, porzeczki, maliny, aronia, śliwki, jeżyny – to najbogatsze źródła antocyjanów, czyli związków antyoksydacyjnych, które chronią komórki przed przedwczesnymi procesami starzenia,
  • zielone – np. szpinak, sałaty, ogórki, cukinia, zielona papryka, pietruszka, kiwi, awokado, agrest – stanowią bogate źródło luteiny i zeaksantyny(głównie szpinak, jarmuż), która pomaga wzmocnić ostrość wzroku oraz zawierają kwas foliowy, który uczestniczy w wytwarzania erytrocytów oraz zapobiega homocysteinemii (sprzyja ona rozwojowi miażdżycy).

Produkty zbożowe w diecie śródziemnomorskiej

Pełnoziarniste produkty zbożowe stanowią korzystniejszą opcję, w porównaniu do produktów z niepełnoziarnistych z kilku powodów. Przede wszystkim stanowią bogatsze źródło błonnika pokarmowego, którego odpowiednia ilość w diecie sprzyja zachowaniu prawidłowej masy ciała, a osobom z nadwagą lub otyłością pomaga w pozbyciu się nadmiernej tkanki tłuszczowej.

Pełnoziarniste produkty mają niski indeks glikemiczny który normalizuje poziom glukozy we krwi, a wysoka zawartość błonnika obniża poziom cholesterolu (szczególnie produkty owsiane i jęczmienne), a także poziom trójglicerydów. Pełnoziarniste produkty są także zasobniejsze w magnez, cynk i żelazo oraz witaminy z grupy B, w porównaniu do produktów jasnych – oczyszczonych.

Jadłospis diety śródziemnomorskiej zakłada spożywanie:

  • ciemnego pieczywa– np. chleb żytni razowy na zakwasie, chleb pszenny graham,
  • grubych kasze– np. kasza gryczana, pęczak, owsiana, bulgur, amarantus, komosa ryżowa,
  • pełnoziarnistych płatków – np. owsiane zwykłe lub górskie, żytnie, gryczane, orkiszowe, jęczmienne,
  • ciemnego makaronu,
  • ciemnego ryżu – np. brązowy, dziki, czerwony, czarny
  • pełnoziarnistych mąk – pszenna i żytnia o typie 1850 i 2000, mąka gryczana, z brązowego ryżu, amarantusowa

Jakie tłuszcze w diecie śródziemnomorskiej?

W diecie śródziemnomorskiej zalecane są przede wszystkim naturalne tłuszcze roślinne. Ich zalecanymi źródłami są:

  • oleje roślinne – przede wszystkim oliwa z oliwek, ale także olej rzepakowy czy lniany,
  • orzechy – np. niesolone i niepanierowane orzechy włoskie, orzechy laskowe, migdały, pistacje, nerkowce,
  • nasiona i pestki – np. nasiona sezamu, słonecznika, pestki dyni,
  • awokado,
  • oliwki.

Oliwa z oliwa stanowi główne źródło tłuszczu w diecie śródziemnomorskiej. W litrze oliwy z oliwek extra virgin, zawartych jest ok 100-300 mg związków fenolowych takich jak:kwasy fenolowe (np. galusowy, kawowy, homowaniliowy), glikozydy i flawonoidy. Wykazują one korzystny, profilaktyczny wpływ na zachorowania na choroby układu krążeniowego, a także pomagają obniżyć ryzyko nowotworów.

Oliwa z oliwek dostarcza niewielkie (1,8-4,9 g/kg) ilości fitosteroli – steroli roślinnych, które dostarczane w ilości 2 g dziennie obniżają poziom „złego” cholesterolu LDL we krwi, jednocześnie przyczyniając się do wzrostu stężenia „dobrego” cholesterolu HDL. Oliwa stanowi bardzo źródło witaminy E, która ma bardzo silne właściwości przeciwutleniające, a jej ilość w oliwie decyduje o właściwościach przeciwutleniających. Jej zawartość waha się między 100-250 mg/kg. Dzienne zapotrzebowanie na witaminę E dla dorosłej osoby, zgodnie z zaleceniami Instytutu Żywności i Żywienia wynosi 10 mg dla mężczyzn, a dla pań 8 mg.

Intensywnie zieloną barwę oliwa zawdzięcza licznym barwnikom. Występują w niej głównie pomarańczowe karotenoidy (beta-karoten, luteina), oraz zielone chlorofile, które maskują ceglastą barwę tych pierwszych.

W warunkach polskich zamiast oliwy, sprawdzi się równie dobrze olej rzepakowy, który ma korzystny profil zawartości kwasów tłuszczowych nienasyconych, zawiera podobne ilości witaminy E oraz steroli roślinnych.

Nasiona strączkowe w diecie środziemnomorskiej

Nasiona roślin strączkowych takie jak: kolorowa fasola, ciecierzyca, bób, groch, soczewica, mają wiele wartości odżywczych.

Właściwości zdrowotne strączków, objawia się przez:

  • zasobność w białko, węglowodany złożone i błonnik pokarmowy,
  • wysoką zawartośćcynku, żelaza, potasu i magnezu, a także witamin z grupy B,
  • zawartość fitozwiązków o działaniu antyoksydacyjnym, np. genisteina zawarta w soi, obniża ryzyko raka piersi
  • niski indeks glikemiczny (IG) – pomaga normalizować poziom cukru we krwi, dieta o niskim IG jest wskazana dla osób z cukrzycą a także obniża ryzyko zachorowania na tę chorobę u osób zdrowych,
  • wysoki indeks sytości, który mówi o tym, jak długo odczuwamy sytość po spożytym produkcie. Im wyższa wartość indeksu sytości, tym produkt jest bardziej sycący

Jakie mięso w diecie śródziemnomorskiej?

Źródłem białka w diecie oprócz nasion roślin strączkowych, orzechów czy zbóż są także produkty zwierzęce, w tym nawet mięso.

  • chude i tłuste ryby – np. łosoś, makrela, dorsz, pstrąg, sola, miruna, (jaka ryba na święta?)
  • chude mięso drobiowe – z indyka, kurczaka,
  • chude i półtłuste przetwory mleczne – mleko, jogurt, kefir, maślanka, twaróg, ser riccotta,
  • jajka,
  • owoce morza – w zależności od dostępu do świeżych i dobrej jakości produktów, mogą być spożywane np. krewetki, kalmary, małże, ośmiornice.

W sklepie lepiej wybierać małe i młode ryby, które w takcie swojego życia miały mniejszy kontakt z zanieczyszczeniami, a tym samym skumulowały ich w swoich tkankach mniej. Lepiej unikać potężnych tuńczyków, które znajdują się na końcu łańcucha pokarmowego.

Jakie wino na diecie śródziemnomorskiej?

Dieta śródziemnomorska kojarzona jest z dużym spożyciem wina. Fakt ten nie ucieszy wielu czytelników, ale wino dozwolone jest na diecie śródziemnomorskiej w ograniczonych ilościach. Prawdą jest, że zawarte są w nim składniki o działaniu przeciwutleniającym np. reserweratol, polifenole, ale wysokie spożycie alkoholu w negatywny sposób wpływa na kondycję organizmu. Umiarkowanie spożycie alkoholu oznacza max 1 kieliszek wina dziennie dla kobiety, 2 – dla mężczyzny.

Dieta śródziemnomorska dla cukrzyków

Dieta osób chorych na cukrzycę, a także na coraz powszechniej występujące inne schorzenia gospodarki węglowodanowej – insulinooporność, hipoglikemia reaktywna, hiperinsulinemia – może, a nawet powinna opierać się o zasady modelowej diety śródziemnomorskiej. U osób z cukrzycą, za cel dietetyczny stawia się kontrolę glikemii, obniżenie ryzyka chorób układu sercowo-naczyniowego poprzez zmniejszenie poziomu cholesterolu we krwio raz obniżenie ciśnienia tętniczego, w przypadku nadciśnienia.

Wszystkie trzy wymienione cele można zrealizować poprzez stosowanie się do modelu diety krajów Basenu Morza Śródziemnego:

  • regulowanie i obniżanie poziomu glukozy we krwi – dieta śródziemnomorska to dieta o niskim indeksie glikemicznym dostarczająca minimum 35 g błonnika dziennie,
  • obniżenie poziomu cholesterolu we krwi – dieta ta oparta jest o roślinne źródła tłuszczu, zalecane w celu poprawy profili lipidowego, dostarcza niewiele nasyconych kwasów tłuszczowych, które w organizmie są przekształcane do cholesterolu,
    obniżenie ciśnienia tętniczego – dieta charakteryzuje się wysokim spożyciem warzyw i owoców, które dostarczają potasu, składnika uczestniczącego w regulowaniu ciśnienia tętniczego. Jednocześnie niezalecane jest dosalanie potraw – sól zatrzymuje wodę w organizmie, co zwiększa ilość krwi krążącej i powoduje wzrost ciśnienia.
Dodaj firmę Autopromocja

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na X!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na X!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!

Polecane oferty

Materiały promocyjne partnera

Materiał oryginalny: Najzdrowsza dieta świata. To menu jest też smaczne i nie wymaga wyrzeczeń! Dieta śródziemnomorska nadaje się dla chorych m.in. z cukrzycą - Strona Zdrowia

Wróć na poranny.pl Kurier Poranny