Utrapienia naszych dziadów

Krystyna Kościewicz kkosciewicz@poranny.pl tel. 085 682 23 95
Epidemie na naszym terenie występowały bardzo często. Nawet co rok, co dwa lata. Znaczące konsekwencje dla regionu miały epidemie dżumy XVI – XVIII wieku.
Epidemie na naszym terenie występowały bardzo często. Nawet co rok, co dwa lata. Znaczące konsekwencje dla regionu miały epidemie dżumy XVI – XVIII wieku.
Klęski elementarne (epidemie) na Podlasiu w XVI i XVIII wieku - to temat arcyciekawej prelekcji Joanny Korch.

Epidemie na naszym terenie występowały bardzo często. Nawet co rok, co dwa lata. Znaczące konsekwencje dla regionu miały epidemie dżumy XVI - XVIII wieku. Wiek XIX, to epidemia cholery - tłumaczy Joanna Korch.

- Niektóre publikacje dotyczące sanktuarium na Grabarce, mówią o epidemii cholery. Nie, to była dżuma. Cholera w Europie pojawiła się dopiero po 1817 roku.

Dżuma okresu potopu

Najmniej wiadomo o pierwszych epidemiach z lat 1572 i 1577. Znacznie więcej dokumentów zachowało się na temat epidemii z lat 1655 - 1660, 1704 - 1714 i 1831.

Epidemia dżumy z okresu potopu szwedzkiego 1655 - 1660 była spowodowana przemarszem wojsk szwedzkich, siedmiogrodzkich i inkursji moskiewskich. Podlasie i okolice Bielska Podlaskiego były nękane również przez najazdy Tatarów. Ta epidemia doprowadziła do upadku gospodarczego Podlasia. Największe spustoszenie wśród mieszkańców miało miejsce w dobrach królewskich. Tam liczba mieszkańców zmniejszyła się o około 70 proc., a w dobrach prywatnych o 17 - 18 proc. Epidemia doprowadziła do wyludnienia wsi, ale jednocześnie do ponownego procesu zasiedlania.

Wszystkie wsie leśnictwa bielskiego z siedzibą w Ladzie, do którego należał Kornin Stary, Berezowo Stare, Berezowo Nowe, Kornin Nowy, Istok, Witowo, Mochnate, Szostakowo, Łoknica, jak wynika z dokumentów z 1664 roku, były prawie całkowicie puste. Część mieszkańców zmarła w wyniku choroby, część uciekła, bo ucieczka była jednym z najlepszych sposobów ochrony przed chorobą O ile w Korninie Starym było włók 30, to żadnego poddanego. Koryciszcze - 20 włók, wieś cała pusta. W Berezowie Starym - 30 włók i tylko jeden uczciwy (czyli rzemieślnik) mieszkaniec, Stefan Moroz. Zbucz - cała wieś pusta. Mochnate - tylko jedna włóka zasiana. Kornin Nowy - tylko dwie włóki zasiane. Berezowo Nowe - 22 włóki, tylko jedna uprawiana, przez Iwana Moroza. Kojły - połowa mieszkańców, to samo Czyżyki. Ta lustracja pokazuje jakie były gospodarcze konsekwencje epidemii dla dóbr królewskich.

W wyniku tej epidemii doszło do zmiany struktury mieszkańców wsi. O ile wcześniej byli to głównie chłopi, to w wyniku ucieczki przed wojskami szwedzkimi, pojawia się drobna szlachta: Roszkowscy, Siliczowie, Popławscy.

Epidemie szły wraz z wojskami

Kolejna epidemia 1704 - 1714, związana z okresem wojny północnej, to również przemarsze wojsk szwedzkich, które spowodowały wybuch choroby. Rok 1708, to epidemia dżumy, która objęła Litwę i województwo podlaskie.

Źródłem epidemii 1831 r. byli stacjonujący w bielskopodlaskim żołnierze armii rosyjskiej, którzy pojawili się u granic Królestwa Polskiego, aby tłumić Powstanie Listopadowe. Choroba rozwijała się od kwietnia do lipca. Objęła całą ziemię bielską i wsie antu klejnickiego.

Co to ant klejnicki? Kiedy ziemia bielska była w zaborze pruskim, do 1807 r., stworzono tutaj pruski podział administracyjny. Administracją dominalną były anty. Ant klejnicki swoim obszarem obejmował prawie całe dawne leśnictwo bielskie. Jest najwięcej informacji o tej epidemii dzięki temu, że na polecenie ministra spraw wewnętrznych powołano powiatowy komitet ochrony przed cholerą, którego niemal cała dokumentacja zachowała się do dnia dzisiejszego i znajduje się w Archiwum Państwowym w Białymstoku.

Powiatowy komitet ochronny przed cholerą

...składał się z trzech wydziałów obejmujących powiat bielski, białostocki i sokólski. Okolice Hajnówki należały do powiatu bielskiego - opowiada Joanna Korch. - W skład powiatowego komitetu wchodził sędzia sądu grodzkiego, burmistrz miasta Bielska, rotmistrz magistratu, marszałek powiatu i powiatowy doktor. Tylko jeden, bo lekarzy było jak na lekarstwo.

Główne zalecenia komitetu, to zakaz wychodzenia z domu bez obuwia i ciepły ubiór. Zakaz przemieszczania się, jeżdżenia na targi, gromadzenia się również w świątyniach..Zdecydowano o utworzeniu w Bielsku dwóch lazaretów - jeden dla Chrześcijan, drugi dla Żydów. Na rogatkach miasta ustawiono strażników, którzy mieli sprawdzać osoby wjeżdżające do miasta. Gospodarze domów byli zobowiązani informować o zachorowaniach policję miejską lub ziemską. Jeśli w danym domu stwierdzono, że ktoś zachorował na cholerę, chorego zabierano do lazaretu.

W Bielsku Podlaskim z tym nie było problemu, gorzej wyglądało w terenie, bo lekarz powiatowy miał do dyspozycji tylko jedną furmankę. I tak naprawdę nie mógł odwiedzać chorych w terenie. Jeśli zachorowała osoba można, mieszczanin czy kupiec, to chorego leczono w domu. Pod drzwiami ustawiano stróża, a na drzwiach należało zawiesić tabliczkę z napisem "cholera". Domostwa obsypywano końskim nawozem, co miało chronić przed przenikaniem choroby.

Wielka rola duchownych

Ogromną rolę w walce z cholerą odegrały kościoły, cerkwie i synagogi. Ksiądz, batiuszka i rabin mieli za zadanie informować mieszkańców w jaki sposób rozpoznać chorobę i w jaki sposób można jej przeciwdziałać. Mimo, że władze zabroniły gromadzenia się również w świątyniach, wierni wypełniali praktyki, stąd w przedsionkach świątyń osoby okadzano roztworem chloru. Wszyscy mieszkańcy musieli mieć sukno (flanelę) i spirutus do wcierania w całe ciało, co miało chronić przed epidemią.

Mikstury na choroby

W dokumentach znajdują się opisy mikstur, którymi należało okadzać pomieszczenia, co miało służyć przeciwdziałaniu chorobie: "łyżeczka chloru, kwasku, obie substancje rozprowadzić w wodzie". Ważne było, aby łyżka do mieszania była drewniana, talerz gliniany, a woda rzeczna. Taką miksturę podpalano i okadzano pomieszczenia. Żeby nie zachorować na cholerę, uważano, że należy spożyć miksturę z dziegciu. Jedna szklanka dziegciu, 20 szklanek gorącej wody, mieszać drewnianą łyżką aż woda ostygnie, przelać do butelek, a następnie pić 4 razy dziennie. Osoby dorosłe po jednej szklance, dzieci po jednej łyżce. Inną miksturę należało wcierać w całe ciało. Niewątpliwie dochodziło do poparzeń, bo był to roztwór chloru z rzeczną wodą. Bardzo często do nacierań stosowano również spirytus.

Winowajcy i zwiastuny pomorów

W zachowanych dokumentach przewija się wyraźny antysemityzm, ponieważ Żydów traktowano jako roznoszących chorobę. Autor raportu z Kleszczel pisze wprost, że epidemia wybuchła przez Żydów.

- Dziś wiemy, że choroby te były spowodowane niskim poziomem higieny, niedożywieniem, przemarszem wojsk - wyjaśnia Joanna Korch. - Jednak ówcześni ludzie tłumaczyli to sobie inaczej. A to doszło do zaćmienia księżyca lub słońca, pojawiła się nie daj Boże kometa, wiały południowe i zachodnie wiatry, dłuższy czas utrzymywały się mgły, było deszczowe lato lub grzmoty w styczniu. Poza tym takie plagi jak duża liczba żab, myszy, much...

W owych czasach powszechnie wierzono, że choroby były karą boską. Stąd ludzie częściej pielgrzymowali do świętych miejsc, modlili się, udawali się do cudownych obrazów. Dlatego w czasie epidemii powstało wiele sanktuariów - na św. Górze Grabarce, w Korninie Starym, w Puchłach, Rajsku, Świętej Wodzie.

Najnowsze informacje o epidemii koronawirusa

Wideo

Komentarze 4

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

W
Witowianka
W dniu 31.08.2008 o 20:42, kibicsportowy napisał:

Szkoda, ale moze pociągnie dalej?


Takich ambitnych, z pasją nauczycieli Hajnówka potrzebuje.
k
kibicsportowy
W dniu 29.08.2008 o 16:23, Gość napisał:

Pani Asia, to super nauczycielka, a dowiedziałem się, że dyrekcja zabrała jej godziny na prowadzenie koła. Dlaczego tak sie stało? Jak skończy zaczęte programy? Za swoją kasę?


Szkoda, ale moze pociągnie dalej?
G
Gość

Pani Asia, to super nauczycielka, a dowiedziałem się, że dyrekcja zabrała jej godziny na prowadzenie koła. Dlaczego tak sie stało? Jak skończy zaczęte programy? Za swoją kasę?

W
Witowianka

Doskonały wykład!Dobrze,że pani zajęła się historią naszego regionu.To trudny i kontrowersyjny temat.Proszę o więcej.
Witowianka

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3