Nad wnioskiem wspólnie mają pracować specjaliści od zabytków oraz nasza społeczność tatarska. Istotnymi elementami dokumentu będą dwa miejsca z województwa podlaskiego. Mowa o Bohonikach i Kruszynianach. I w jednej, i drugiej wsi znajdują się zabytkowe, drewniane meczety oraz cmentarze - mizary. Ale by wniosek był pełniejszy, prócz Bohonik i Kruszynian miałyby znaleźć się w nich także dwa mizary z terenu województwa lubelskiego.
Konserwator w Studziankach
Mizary w Studziankach i Zastawku odwiedziła ostatnio podlaska ekipa z Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków.
- Celem spotkania było zapoznanie się ze stanem zachowania oraz zakresem badań nad tymi wyjątkowymi zabytkami w kontekście ich zgłoszenia do wpisu na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO – informuje Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Białymstoku.
Pierwszy z cmentarzy założono po 1679 roku. Powstał po tym, gdy Jan III Sobieski zezwolił Tatarom na osiedlanie się na terenie ekonomii brzeskiej.
- Spoczywają tu przedstawiciele zasłużonych rodów tatarskich, m.in. Bielaków, Azulewiczów, Lisowskich i Aleksandrowiczów. Początkowo otoczony rowem, w latach 1935–1936 został ogrodzony, a prace wykonano głównie społecznie. Ostatni pochówek miał miejsce w 1938 roku - wylicza konserwator.
Dziś cmentarzem opiekuje się Stowarzyszenie Rozwoju Miejscowości Studzianka, Gmina Łomazy oraz służby konserwatorskie.
300 lat obecności Tatarów
Podobnie jest z mizarem w Zastawku. Uznawany jest za jeden z najstarszych zabytków islamu w Polsce. Pochodzący z 1704 r. nagrobek płk. Samuela Koryckiego, żołnierza króla Jana III Sobieskiego, jest drugim najstarszym nagrobkiem muzułmańskim w kraju. Spoczywają tu także przedstawiciele rodów Buczackich, Józefowiczów, Koryckich i Iljasiewiczów. Do dziś zachowało się ponad 50 nagrobków, z których część nosi inskrypcje po polsku i rosyjsku, a po arabsku – wersety z Koranu i Szahadę. Zgodnie z tradycją groby zwrócone są w stronę Mekki i Medyny, a nagrobki zdobią półksiężyce, gwiazdy, motywy roślinne i zoomorficzne.
- Oba miejsca nie tylko dokumentują ponad 300-letnią obecność Tatarów na Podlasiu i Lubelszczyźnie, lecz także stanowią bezcenne dziedzictwo kulturowe, którego ochrona i popularyzacja mają znaczenie ogólnopolskie i międzynarodowe – podnosi konserwator.
Przypomnijmy, że wniosek dotyczący dziedzictwa tatarskiego na Podlasiu i Lubelszczyźnie ma powstawać wspólnie z Litwą. U naszych sąsiadów chronione przez UNESCO miałyby być meczety i mizary w Niemieżu, Sorok Tatarach i Rejżach oraz mizar w Winksznupiach.
