Czym jest fundacja rodzinna
Fundacja rodzinna to stosunkowo nowa instytucja w polskim prawie, funkcjonuje bowiem nieco ponad 2 lata (ustawa o fundacjach rodzinnych weszła w życie 22 maja 2023 r.). Polski ustawodawca - wzorem legislacji zagranicznych - wprowadził do polskiego porządku prawnego instrument planowania sukcesji, który pozwala na zabezpieczenie majątku właścicieli na wypadek ich śmierci. Fundacja rodzinna jako podmiot posiadający osobowość prawną - od momentu wniesienia do niej aktywów przez fundatora - staje się ich właścicielem. Z chwilą przekazania aktywów do fundacji rodzinnej to na fundacji (oraz jej organach) spoczywa obowiązek zarządzania nimi. Ustawodawca wprowadzając instrument planowania sukcesji w postaci fundacji rodzinnej przewidział również szereg preferencji podatkowych związanych z jej funkcjonowaniem.
Opodatkowanie fundacji rodzinnej
Fundacja rodzinna jest podatnikiem CIT - przychody osiągane przez fundację mogą jednak korzystać ze zwolnienia z opodatkowania przy spełnieniu warunków określonych w ustawie. Obecnie przychody generowane przez fundację rodzinną z tzw. “dozwolonej działalności gospodarczej” co do zasady są zwolnione z opodatkowania CIT (przychody z tzw. “działalności niedozwolonej” podlegają bieżącemu opodatkowaniu sankcyjną stawką 25% CIT). Katalog działalności dozwolonej przez fundację rodzinną został określony w art. 5 ustawy o fundacjach rodzinnych. W przypadku, gdy fundacja w danym roku podatkowym osiąga wyłącznie przychody z działalności dozwolonej oraz nie dokonuje wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów (które podlegają opodatkowaniu 15% CIT po stronie fundacji), przychody osiągane przez fundację rodzinną w trakcie roku nie powinny podlegać opodatkowaniu.
Obrót aktywami wniesionymi do fundacji rodzinnej po nowelizacji
Mając na uwadze korzystne zasady opodatkowania fundacji rodzinnych, Ministerstwo Finansów wielokrotnie podkreślało, że fundacje nie mogą być wykorzystywane do potrzeb optymalizacji podatkowej, z pominięciem ich ustawowego celu.
Wątpliwe w ocenie organów podatkowych są w szczególności sytuacje, gdy wniesienie aktywów do fundacji rodzinnej następuje tuż przed ich planowaną sprzedażą na rzecz podmiotów trzecich (niepowiązanych).
Problem w tym zakresie dostrzegło również Ministerstwo Finansów decydując się na wprowadzenie do przepisów podatkowych tzw. “lock - up” na aktywach posiadanych przez fundację rodzinną. Zgodnie z brzmieniem proponowanej nowelizacji - aktywa wniesione do fundacji rodzinnej po 1 stycznia 2026 r. będą mogły zostać przez nią zbyte bez opodatkowania CIT po upływie 36 miesięcy, licząc od końca roku kalendarzowego w którym wniesienie aktywów miało miejsce. W praktyce oznacza to nawet blisko 4-letni okres “lock-up” w obrocie aktywami posiadanymi przez fundację rodzinną. W przypadku zbycia aktywów przed upływem tego okresu - fundacja będzie zobowiązana do zapłaty podatku wg stawki 19% CIT. Jednocześnie podatek CIT zapłacony przez fundację rodzinną na sprzedaży aktywów, będzie mógł zostać odliczony od należnego do zapłaty przez fundację 15% CIT w przypadku dokonania wypłaty świadczeń na rzecz beneficjentów (z zachowaniem 5-letniego okresu przedawnienia).
Warto również zwrócić uwagę na przepis przejściowy - w przypadku fundacji rodzinnych, których rok podatkowy rozpoczął się przed 1 stycznia 2026 r., a nie zakończył z dniem 31 grudnia 2025 r. (w praktyce będzie on dotyczył zatem fundacji rodzinnych z przedłużonym rokiem obrotowym, utworzonych w drugiej połowie 2025 roku), fundacje te będą mogły do końca trwania ich roku podatkowego stosować przepisy ustawy o CIT w brzmieniu sprzed nowelizacji.
Inne zmiany
Choć najwięcej dyskusji w związku z planowaną zmianą zasad opodatkowania fundacji rodzinnych budzi okres “lock-up’u”, ustawodawca w ramach nowelizacji planuje wprowadzenie również innych zmian - jak np.:
objęcie fundacji rodzinnych podatkiem od przychodów zagranicznych jednostek kontrolowanych (tzw. CFC, Controlled Foreign Companies),
opodatkowanie przychodów osiąganych przez fundacje rodzinne z tytułu uczestnictwa w podmiotach transparentnych podatkowo czy przychodów z najmu krótkoterminowego.
Wejście w życie nowych zasad opodatkowania fundacji rodzinnych nie jest jeszcze przesądzone - ostateczna decyzja w tym zakresie leży w gestii Prezydenta. Można jednak z dużą dozą prawdopodobieństwa oczekiwać, że zmiany w proponowanym kształcie zostaną przez ustawodawcę wprowadzone.
