Kościół św. Rocha - o świątyni, która została symbolem miasta

ds
Tę grafikę dostaniesz razem z papierowym wydaniem "Kuriera Porannego" (w cenie gazety).
Od rozpoczęcia budowy do konsekracji minęło 20 lat, kolejne 20 do ostatecznego wykończenia budynku. O dziejach niezwykłego pomnika opowiada nam Jolanta Szczygieł-Rogowska z Muzeum Historycznego w Białymstoku.
Cegiełka na budowę kościoła. Fot. Ze zbiorów Muzeum Historycznego w Białymstoku

Cegiełka na budowę kościoła.
(fot. Fot. Ze zbiorów Muzeum Historycznego w Białymstoku)

Przy zbiegu ulicy św. Rocha z ulicą Dąbrowskiego wznosi się, z daleka już widoczne, wzgórze dawnego cmentarza, uwieńczone odrębnym architektonicznym masywem z niezwykle wysoką strzałą wieży. (…) Ostateczne wykończenie kościoła ma nastąpić około r. 1945. Koszt budowy dotychczasowej wynosi około 2 miliony złotych." Tak w 1939 roku o kościele św. Rocha pisali Michał Goławski i Eugeniusz Kazimirowski w przewodniku po Białymstoku i okolicy. Niestety nie udało się zrealizować planu, o którym pisali autorzy przewodnika.

Dziękując za wolność

Jak donosi białostocka prasa, 6 maja 1925 roku w Sali Rady Miejskiej odbyło się posiedzenie Komisji Budowy Kościoła na cmentarzu św. Rocha. Na zebraniu została powołana Komisja Organizacyjna. Inicjatorami budowy byli: ksiądz dziekan Aleksander Chodźko, ksiądz Adam Abramowicz i prezydent Białegostoku - Bolesław Szymański. Nad budową pieczę miał sprawować ksiądz Adam Abramowicz, proboszcz nowo utworzonej parafii św. Rocha oraz inicjator budowy kościoła.

Budowa nowego kościoła miała dodatkowy wymiar. Budynek miał być Kościołem-Pomnikiem Wdzięczności Opatrzności Bożej za odzyskanie przez Polskę niepodległości w 1918 roku i ocalenia Ojczyzny przed najazdem bolszewików w 1920 roku.

Przegrani będą wygranymi

Szybko przystąpiono do dzieła. A zaczęto od konkursu na projekt. Nadesłano 75 prac. Ostatecznie w lipcu 1927 konkurs został rozstrzygnięty. Wyznaczono cztery nagrody. Pierwsza wynosiła 2500 zł, kwota jak na tamte czasy dość duża. W składzie sędziowskim znaleźli się: ks. Abramowicz, inżynier Kuman oraz architekci politechniki: Przybylski, Jankowski i Lewicz.

Sąd konkursowy przyznał pierwszą nagrodę pracy zbiorowej inżynierów: Władysława Schwarzenberga-Czernego, Jana Karżewskiego i Jerzego Woyzbuna. Panowie przyjechali do Białegostoku, aby obejrzeć wzgórze i omówić realizację projektu.

Jak jednak wiadomo budowę kościoła powierzono Oskarowi Sosnowskiemu, architektowi nienagrodzonego projektu. Dlaczego? Decyzję podjął ksiądz Abramowicz. Być może nagrodzony projekt nie spełniał ideowego celu. A być może zaważyła wcześniejsza współpraca księdza z architektem przy budowie kościoła w Goniądzu. Jakie by nie były pobudki, decyzja księdza Abramowicza okazała się słuszna. Dzięki niej Białystok zyskał wybitne dzieło architektury sakralnej XX wieku.

Trudne lata budowy

Nieprzypadkowo na budowę kościoła-pomnika wybrano wzgórze św. Rocha. Chodziło o umiejętne wykorzystanie wzniesienia. Górująca nad miastem, widoczna z daleka sylwetka kościoła miała wywoływać duże wrażenie.

Na wzgórzu stała już XVIII-wieczna kaplica ufundowana przez Jana Klemensa Branickiego. Otaczał ją zamknięty od 1897 roku cmentarz. Zanim wylano fundamenty, przeprowadzono ekshumację grobów i przeniesiono je wraz z kaplicą na nowoutworzony cmentarz na Antoniuku.

2 października 1927 roku ks. bp Romuald Jałbrzykowski poświęcił kamień węgielny. Niestety budowa nie szła już tak gładko. Towarzyszyły jej ogromne problemy finansowe. Przeprowadzano zbiórki w mieście i regionie, rozprowadzono cegiełki, ksiądz Abramowicz pisał rozpaczliwe apele do składania ofiar w wydawanej przez siebie "Jutrzence Białostockiej". Trzeba przyznać, że kościół powstał dzięki ogromnej determinacji księdza, gdyż mimo trudności prace przy budowie nie ustawały.

Cyrk w kościele

W 1939 roku do Białegostoku wkroczyli Niemcy. Z kościoła zrobili koszary. Kolejni okupanci - Sowieci mieli bardzo "oryginalny" pomysł na zagospodarowanie nieukończonego budynku. Planowali urządzić w nim cyrk.

Aby uchronić kościół przed kolejnym przekazaniem na cele świeckie, w 1941 roku rozpoczęto odprawianie nabożeństw. Pomimo okupacji budowy nie przerwano. W 1945 roku ukończono galerię otaczającą świątynię, a nad bramą prowadzącą na wewnętrzny dziedziniec postawiono rzeźbę Chrystusa Dobrego Pasterza, autorstwa Stanisława Horno-Popławskiego. Ukończono też ołtarz główny.

18 sierpnia 1946 roku dokonano konsekracji kościoła. Jednak prace nad ostatecznym wykończeniem kościoła trwały do 1966 roku.

Wideo

Komentarze 7

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

a
arti

W dawnym zaborze austryjackim nie rozbierano kościołów rzymsko-katolickich bo były synonimem zaborcy, więc argument jest nietrafny o tym, że „rozebrano je bo były synonimem byłego zaborcy”.
„w ZSRR z kościołami postepowano identycznie”, owszem w ZSRR burzono cerkwie i kościoły, o co to ma do tego ? łączysz kościół katolicki z ateistami i komunistami ?
Burzono też cerkwie prawosławne wybudowane po 1918r.. Była to polityka Watykanu nie Polski. W okresie międzywojennym było parę milionów prawosławnych burzenie im cerkwi musiało mieć jakiś cel. Jakbyś się poczuł jakby zburzyli ci świątynie do której chodzisz się modlić ? Można na ten temat pisać i pisać, wrzuć w google, „burzenie cerkwi”.

J
Józef
CYTAT(A690F8 @ 1.07.2009, 20:47:14)
pisanie prawdy nazywasz "jatrzenia w historii" ? no super pod to "jatrzenia w historii" można wszystko podciągnąć i o niczym nie pisać.

NIE ja tylko proszę o podanie faktów takich jak napisał zenek. Bo można pisać dla samego pisania. Bez patrzenia na fakty.
Jedni pisza iż tu czy tam polak zabił, wydał żyda. Ale na 22 medali sprawiedliwt........... to prawie 1/3 dostali polacy. A jak historycy chca pisać to niech napiszą o tym kto był na górze UB i gdzie Ci wyjechali, tacy Morele, Różański czy Światło.Podobnie z cerkwiami rozebrano je bo były synonimem byłego zaborcy, w ZSRR z kościołami postepowano identycznie. Skoro DUZO wiesz podaj fakty. Jak z cerkwi zbudowano kosciół Rocha.
I ziu, jak mówią dzieci
a
arti

Cerkiew została rozebrana przed II WŚ, a nie po 1945r., z jej materiałów wybudowano między innymi parkan wokół kościoła św. Rocha, w Białymstoku są też kościoły przerobione z cerkwi prawosławnych, które zostały zabrane prawosławnym. W międzywojniu prawosławni byli prześladowani bo byli prawosławni, ot i cała filozofia, w owym okresie była realizowana polityka Watykanu, a nie Polski.

z
zenek

cerkiew ostatecznie rozebrali komuniści po 1945r.

i nie dlatego że jakoś byli antyprawosławni ale dlatego że ta cerkiew była "wotum wdzięczności" za zdławienie powstania styczniowego

w latach międzywojennych więc logiczne było iż władze polskie jej nie wspierały finansowo a po wojnie komuszy "hurra patriotyzm" też nie widział interesu by ją dalej budować "bo carska" "bo religia to opum dla mas" itd

prawosławni z Hajnówki i Bielska którzy stanowili trzon PZPR w Białymstoku poparli ogólnokrajowy kierunek "patriotyczny" i nakazali rozebrać ją do cna

w sumie ci "prawosławni" niby tacy wierzący a jakos bez problemu poparli komuchów na zasadzie że "komuchy pojechały po polaczkach" i jakoś nie przeszkadzało im że owe sowiety zrujnowali ich cerkiew świętą
dzis nawet ich oberszef Sosna jednego dnia odsłania pomniki żydowskich bolszewików którzy czynnie zwalczali cerkiew a drugiego klepie pacierze w św. Mikołaju

A
A690F8
CYTAT(Józef @ 1.07.2009, 16:14:44)
'specu " od jatrzenia w historii, jak takis dobry to podaj date zburzenia Cerkwi na ul.Sienkiewicza/tam gdzie obecnie jest Policja, oraz rozpoczecie budowy Św. Rocha. I do czego wykorzystano materiały z cerkwi?
Bo piszesz o tym kolejny raz. To podaj fakty. A może zbudowano z cerkwi KW Partii?


pisanie prawdy nazywasz "jatrzenia w historii" ? no super pod to "jatrzenia w historii" można wszystko podciągnąć i o niczym nie pisać.
~stary~

Cmentarz św. Rocha wymieniony w tym tekście to jest stary cmentarz św. Rocha położony obok istniejacej wtedy drewnianej kaplicy i był on położony obok obecnego kościoła Rocha.
Bo obecnie , a właściwie od poczatku lat 30 istnieje cmentarz św. Rocha na Wysokim Stoczku -cmentarz został i jego nazwa a kiedyś kaplica/spalona/ św Kazimierza już tam nie istnieje, a powstała kolejna parafia.

p
pewu

Do wszystkich obrońców wycinanych drzew, zasłaniających wały Kościoła: Jakoś na oryginalnym projekcie Oskara Sosnowskiego nie widzę, żeby zaplanowane było istnienie przed wałami jakichkolwiek drzew! I szczerze przyznam, że bez nich Kościół-Pomnik prezentuje się o wiele lepiej - mało tego, teraz w ogóle może się zaprezentować, bo przez tę gęstwinę niewiele było go widać. Zostawiono drzewa rosnące na górze i teraz jest w porządku.

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3