Hajnówka i Białowieża w 1924 roku

Piotr Bajko redakcja@poranny.pl tel. 85 682 23 95
Ta nieistniejąca już brzoza, która rosła w Parku Pałacowym w Białowieży, była w okresie międzywojennym jednym z ulubionych miejsc do robienia pamiątkowych zdjęć Zdjęcie z archiwum autora
Puszcza Białowieska od dawna przyciąga turystów. O ile do wybuchu I wojny światowej ruch turystyczny na tym terenie był jeszcze niezbyt wielki, to już po wyzwoleniu Polski ciągle wzrastał. Sprzyjało temu tworzenie od podstaw lokalnej bazy turystycznej i rozwijanie usług związanych z wypoczynkiem.
Pałac carski w Białowieży – widok od strony północnej Zdjęcie z archiwum autora

Pałac carski w Białowieży - widok od strony północnej
(fot. Zdjęcie z archiwum autora)

Statystykę ruchu zwiedzających w Białowieży zaczęto prowadzić w 1925 roku. Wtedy zanotowano ponad 2,6 tys. zwiedzających. W 1930 roku Białowieżę odwiedziło już ponad 6,7 tys. osób, a pięć lat później - ponad 12,3 tys. Od roku 1932 wielkość ruchu obliczano w systemie tzw. okresów gospodarczych. Przed wybuchem II wojny światowej, w roku gospodarczym 1938/1939, Białowieżę odwiedziło 85 tys. turystów.

Cofnijmy się jednak do roku 1924. Białowieżę odwiedziło wówczas kilkadziesiąt zorganizowanych wycieczek, zarówno młodzieży szkolnej, studenckiej, jak i osób dorosłych. Wśród nich znalazła się też IV Wycieczka Krajoznawcza Nauczycielstwa Pomorskiego. Hasłem przewodnim tej wyprawy były: Kresy Wschodnie. Patronował jej minister Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego, dr Bolesław Miklaszewski.

Grupa nauczycieli z Pomorza wyruszyła na trasę z Grudziądza w początku sierpnia 1924 roku. Zwiedzili oni m.in. Warszawę, Białystok, Grodno, Wilno. Wracając z Wilna zahaczyli o Puszczę Białowieską, zwiedzili Hajnówkę i Białowieżę. Do domu wrócili w połowie sierpnia.

Całą wycieczkę, bezpośrednio z trasy, relacjonował ksiądz Wojciechowski (niestety, nie podał swego imienia). Relacje te ukazywały się w odcinkach na łamach wydawanego w Toruniu dziennika "Słowo Pomorskie".
Wrażenia z Hajnówki i Białowieży ksiądz przelał na papier 14 sierpnia, w pociągu, podążającym z Hajnówki do Warszawy. Oto owa relacja, którą gazeta zamieściła w nr 191 z 19 sierpnia 1924 roku (zachowaliśmy oryginalną pisownię):

"Cały poniedziałek, 11 bm. zajęła nam podróż z Wilna do Białowieży. (...) Po południu przybyliśmy do Hajnówki. Wysiadłszy na tej stacji mamy obraz typowo - kresowy. Poczta i telegraf, również urzędnicy mieszczą się w kilku starych wagonach postawionych nauboczu. Kościół, szkoła, domy mieszkalne, wszystko z drzewa. Nad osadą górują wielkie tartaki, smolarnie itd.

Nasz bagaż wyprzedza nas powózkami, potem samochodem starostwa do naszego celu, my zaś jedziemy kolejką tartaku poprzez lasy Puszczy Białowieskiej, a potem maszerujemy szosą aż do środka puszczy, miasteczka Białowieży, gdzie stajemy wieczorem przed zapadnięciem ciemności. Jest tu wspaniały pałac letni byłego cara w pięknym parku, skąd jest widok ponad domostwami na puszczę, opasającą pierścieniem okolicę. Pałac, zajęty przez zarząd puszczy oraz miejscowych urzędników. Tu przez 2 noce mamy kwaterę.

We wtorek zaraz rano wymarsz w głąb puszczy dwiema partjami na krótszą i dłuższą metę. Z wykładu p. Kucharskiego dowiadujemy się, że puszcza obejmuje 10 nadleśnictw, z których każde ma średnio 100 klm. kwadratowych. 35 leśniczych ma do pomocy jeszcze cały szereg gajowych. Z jednym gajowym zapuszczamy się w głąb w kierunku północnym, podziwiamy niektóre osobliwne okazy flory, aż w południe stajemy nad rzeczką Gwozną, poboczną Narewki, co płynie bagienną niziną między lasami. Sterty zebranego siana na tle ciemnego lasu w tem bezludziu, osobliwy dają widok. Po wypoczynku wracamy okrężną drogą przez "ścisły rezerwat". Tu niezwykłe widoki raczą nasze oko. Wiekowe dęby i inne drzewa wyniosłe, zamierające staruszki, powywracane wraz z korzeniami drzewa, poobalane, połamane, dają obraz dziwnego chaosu. Jedno miejsce, ogołocone z drzew z bujnemi krzakami i zarosłe zielskiem, ta dawniejsza "przysieka carska", przeznaczona niegdyś na polowanie dla władcy rosyjskiego. Pod wieczór stajemy w domu. Księżyc, bliski pełni wywołuje towarzystwo do parku; śpiew młodzieży wnosi nowe urozmaicenie.
W środę, 13 sierpnia po kąpieli w stawie parkowym, zwiedzenie osady, cmentarz żołnierzy z wielkiej wojny i przemysłu drzewnego (tartaków, fabryk terpentyny, smoły drzewnej i węgla drzewnego). Potem jedziemy kolejką tartaków państwowych na jakie 26 klm. w głąb puszczy, odbierając w ten sposób najdokładniejsze wyobrażenie o jej ogromie. Kolejki założone przez Niemców, coś około 200 klm., obecnie służą eksploatacji koncesjonowanej Anglikom.

Tegoż dnia jeszcze obejrzenie pałacu, muzeum leśnego, parku z ogrodem botanicznym, mieszczącym około dwóch tysięcy okazów drzew, wspólna fotografja, wieczerza, spacer ze śpiewem, pożegnanie i odjazd w nocy o 11-tej w kierunku Warszawy".

Dodajmy do relacji ks. Wojciechowskiego kilka słów uściśleń. I tak, w pałacu nie mieścił się zarząd Puszczy, jak pisze autor, a zarząd angielskiej firmy "Century", która eksploatowała ten kompleks leśny w latach 1924-1929.

Zarząd Puszczy mieścił się w budynku byłego, carskiego Zarządu Apanaży, leżącym na terenie obecnego Parku Dyrekcyjnego.

Wspomniany pan Kucharski - to inżynier leśnik Antoni Kucharski, praktykant, a potem adiunkt Nadleśnictwa Rezerwat, przemianowanego w 1932 roku w Park Narodowy w Białowieży. Rzeczka Gwozna nazywana jest dzisiaj Hwoźną. Użytkowanie łąk w jej dolinie zostało zlikwidowane na przełomie lat 40. i 50. ubiegłego wieku.

Z kolei przysieka carska to bez wątpienia polana karmowa dla zwierzyny, założona przed I wojną światową. Dziś trudno ją zlokalizować.

Cmentarz żołnierzy z wielkiej wojny - to nieistniejący już cmentarz niemiecki, założony podczas I wojny światowej w Parku Dyrekcyjnym. Nie zachował się do naszych czasów, w 2002 roku miejsce to ogrodzono symbolicznym murkiem.

Czytaj e-wydanie »

Wideo

Komentarze

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3