Ul. Warszawska 29. Od Zabłudowskich do Czerwonego Krzyża

Wiesław Wróbel - Biblioteka UniwersyteckaZaktualizowano 
Dom przy ul. Warszawskiej 29 w latach 1846-1909 należał do Zabłudowskich, którzy w 1909 r. sprzedali go na siedzibę miejscowego oddziału Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża.
Dom przy ul. Warszawskiej 29 w latach 1846-1909 należał do Zabłudowskich, którzy w 1909 r. sprzedali go na siedzibę miejscowego oddziału Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża. Wojciech Wojtkielewicz
Przygotowując kolejną część opowieści o domu i posesji Warszawska 29 odnalazłem nowe materiały źródłowe, które pozwoliły na zweryfikowanie pewnej części dotychczas zrekonstruowanej przeszłości omawianego adresu. To cena, jaką płaci się za poruszanie się po niezbadanych obszarach historii.

Do tej pory przyjmowałem następującą chronologię. W połowie XVIII w. stał w tym miejscu drewniany dom skarbowy, który około 1807 r. został zastąpiony murowanym piętrowym budynkiem wzniesionym staraniem Michała Czyża, pełniącego w latach 1797-1807 funkcję landrata powiatu białostockiego. Przypomnę, że najprawdopodobniej wywodził się on z rodu Czyżów herbu Godziemba, w latach 20. XIX w. pełnił funkcję komisarza powiatu augustowskiego i zmarł ok. 1825-1826 r. Brakowało jednak większej liczby szczegółów dotyczących jego kręgu rodzinnego. Źródła przekazały jedynie nazwiska dwóch wnuków Michała: wojskowych o nazwiskach Randau i Korczakowski, którzy mieli sprzedać w 1828 r. nieruchomość na rzecz Gimnazjum Białostockiego. Od jakiegoś bowiem czasu mieszkania w nim wynajmowali nauczyciele tej placówki, a od 1839 r. znalazły się w nim klasy filii Gimnazjum.

Wspomniany nowo odkryty dokument pochodzi z 1846 r. i jest to akt kupna-sprzedaży omawianej nieruchomości. Okazuje się bowiem, że Gimnazjum ostatecznie nie wykupiło w 1828 r. domu Michała Czyża, czego znane wcześniej dokumenty nie odnotowywały. Wskazywano w nich bowiem wyraźnie konieczność kupna, ale najwidoczniej cena sprzedaży zaproponowana przez Randau i Korczakowskiego okazała się zbyt duża i stanęła na drodze do sfinalizowania transakcji. Z dokumentu z 1846 r. dowiadujemy się też, że Michał Czyż żonaty był z Wiktorią z domu Gołębiewską, z którą miał córki: Józefę, Adelę, Emilię i Michalinę oraz syna Konstantyna. Józefa była żoną inżyniera budowy dróg Wojciecha Korczakowskiego, Emilia była dwukrotnie zamężna - z Wiśniewskim, a następnie z Rille, wreszcie Michalina nosiła nazwisko Randau. Adela pozostawała w stanie panieńskim. Wygląda więc na to, że Randau i Korczakowski nie byli wnukami, ale zięciami Michała Czyża.

Pewnym jest, że w domu przy ul. Warszawskiej 29 w latach 20. XIX w. rzeczywiście mieściły się stancje profesorskie, a od 1839 r. czteroklasowy oddział Gimnazjum Białostockiego (potwierdza to zacytowany w zeszłym tygodniu spis wiernych parafii katolickiej z 1843 r.). Natomiast dzięki nowym dokumentom udało się stwierdzić, że prawa własności nie przeszły w 1828 r. na szkołę, ale pozostały w rękach wymienionych wyżej spadkobierców Michała Czyża. Stan ten utrzymał się do wspomnianego już 1846 r.

Dnia 19 grudnia 1846 r. Stanisław Karwowski, pełnomocnik wdowy po Michale Czyżu Wiktorii i jej dzieci, zawarł z żoną kupca pierwszej gildii Marieszą Chimą Zabłudowską transakcję kupna-sprzedaży rodowej nieruchomości przy ul. Aleksandrowskiej. Obejmowała ona plac z murowanym piętrowym domem, zabudowaniami gospodarczymi oraz sadem i ogrodem w tyle działki.

Mariesza z domu Fajnberg była żoną Benjamina Zabłudowskiego, ale trudno powiedzieć, czy był to syn Mejera, a wnuk znanego Izaaka Zabłudowskiego, pierwszego żydowskiego milionera w Rosji i kupca handlującego drewnem. Wydaje się, że może chodzić o Benjamina, syna Hersza Zabłudowskiego, który zmarł młodo w 1846 r. Z małżeństwa Benjamina i Marieszy na świat przyszło trzech synów: Izydor, Marcin i Solomon. Wiadomo, że Mariesza oprócz domu Czyża zakupiła jeszcze w 1871 r. dużą nieruchomość na rogu ul. Mikołajewskiej i Aleksandrowskiej (róg ul. Sienkiewicza i Warszawskiej, dawniej posesja ta miała adres ul. Sienkiewicza 38). Wdowa zmarła w 1879 r., a oba majątki przeszły na synów, którzy w 1896 r. podzielili je między siebie w ten sposób, że nieruchomość przy ul. Warszawskiej 29 przypadła w udziale Solomonowi.

Solomon urodził się w 1837 r. W 1858 r. ożenił się z Taubą Bloch, z którą miał dwie córki o imionach Inda (Elena czyli Helena, ur. 1859) i Zofia (ur. 1871). Pierwsza z nich nosiła po mężu nazwisko Wołkowyska, a druga była żoną austriackiego urzędnika nazwiskiem Lewbejer. Solomon niedługo cieszył się prawami własności do nieruchomości przy ul. Warszawskiej 29, zmarł bowiem w listopadzie 1898 r. Wówczas drogą spadku nieruchomość przypadła wdowie i córkom, co potwierdził Sąd Okręgowy w Grodnie w 1899 r.

Kolejny ważny przełom w dziejach domu przy ul. Warszawskiej 29 nastąpił równo dekadę później.

W 1909 r. wdowa Tauba i córki Helena Wołkowyska oraz Zofia Lewbejer zdecydowały się sprzedać go władzom białostockiego oddziału Rosyjskiego Towarzystwa Czerwonego Krzyża z przeznaczeniem na siedzibę organizacji charytatywnej i prowadzonego przez nią szpitala. Do tego czasu mieścił się on w wynajmowanym lokalu rządowym przy ul. Lipowej.

polecane: FLESZ: Ekologia na co dzień: 6 mitów, w które wierzymy

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.
Nikt jeszcze nie skomentował tego artykułu.
Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3