Twierdza Osowiec: Grób żołnierzy z I wojny światowej zabitych gazem bojowym

Julita Januszkiewicz jjanuszkiewicz@poranny.pl
Grób jest w kształcie kopczyka. Stoi tu prawosławny drewniany krzyż. Postawili go okoliczni mieszkańcy. Napis głosili, że żołnierze zginęli od gazu, co ma pokrycie w wojennych faktach.
Grób jest w kształcie kopczyka. Stoi tu prawosławny drewniany krzyż. Postawili go okoliczni mieszkańcy. Napis głosili, że żołnierze zginęli od gazu, co ma pokrycie w wojennych faktach. Maciej Karczewski
Znajduje się ona w lesie niedaleko Twierdzy Osowiec. Jest tu pochowanych prawie 200 żołnierzy wytrutych gazem w 1915 roku.

Atak gazowy w 1915 roku

Atak gazowy w 1915 roku

W czasie I wojny światowej wojska rosyjskie (służyli w nich m.in. mieszkańcy Podlasia) broniły Twierdzy Osowiec. Jej oblężenie zaczęło się w lutym 1915 roku. Niemcom nie udało się jej zdobyć, kolejną próbą był szturm z użyciem chloru. Atak nastąpił 6 sierpnia 1915 roku.

Przygotowania do ataku gazowego trwały długo. Niemcy mieli już doświadczenia spod Bolimowa. Musieli w absolutnej ciszy (butle z chlorem brzęczały) przetransportować je na północ od Twierdzy Osowiec, przygotować specjalne miejsca w okopach, ułożyć w nich butle z chlorem, zamaskować. - Musieli przy tym uważać, żeby butle się nie rozszczelniły i żeby się sami nie potruli - opowiada Małgorzata Karczewska.

Około 1 lipca 1915 r. wszystko było gotowe, Niemcy czekali tylko na odpowiedni wiatr. Atak jednak nie powiódł się tak, jak zaplanowali Niemcy. - Choć historycy podają różne liczby, pewne jest, że zginęły tysiące ludzi. W okolicach Osowca powinno spoczywać około 2000 żołnierzy armii rosyjskiej i kilkuset armii niemieckiej, którzy polegli w wyniku wytrucia gazem - mówi Małgorzata Karczewska.

Cezary Werpachowski, pracownik Biebrzańskiego Parku Narodowego opowiadał nam, że w lesie koło wsi Białogrądy, niedaleko Twierdzy Osowiec, znajduje się mogiła z okresu I wojny światowej. On z kolei słyszał o tym od najstarszych mieszkańców. Postanowiliśmy ją odszukać - opowiada dr Maciej Karczewski, archeolog z Uniwersytetu w Białymstoku.

Udało się. Archeolog odnalazł grób w kształcie kopca. Jest tu ustawiony drewniany krzyż prawosławny.

- Szacunkowo może być pochowanych tutaj około 200 żołnierzy armii rosyjskiej. Co nie znaczy, że leżą tu tylko Rosjanie. To była armia zaborcza, byli w niej też Polacy. Oni też tam mogą spoczywać, jako bezimienni żołnierze armii rosyjskiej - tłumaczy dr Małgorzata Karczewska, antropolog z UwB.

To ważne odkrycie, które uzupełnia wiedzę na temat tego, co działo się na tych terenach prawie sto lat temu. Podczas oblężenia Twierdzy Osowiec w 1915 roku zostali tu wytruci przez Niemców żołnierze rosyjscy.

Teraz mogiła ma szansę zostać wpisana do rejestru zabytków województwa podlaskiego.

Twierdza Osowiec na turystycznym szlaku I wojny światowej

- Jest już sporządzona karta cmentarza. To niezbędny dokument, by stał się on zabytkiem - wyjaśnia Sławomir Zgrzywa z łomżyńskiej delegatury Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków.

Z odkrycia koło wsi Białogrądy cieszy się Anatol Wap, dyrektor departamentu Kultury i Dziedzictwa Narodowego Urzędu Marszałkowskiego w Białymstoku. - Mogiła zostanie uporządkowana. Planujemy też postawić tam tablice informacyjne - zapowiada Anatol Wap.

Już wiadomo, że obiekt zostanie włączony do turystycznego szlaku I wojny światowej w województwie podlaskim. - Oprócz Podlasia szlak obejmuje osiem województw, w których także toczyły się działania podczas I wojny światowej - wyjaśnia Anatol Wap.

Na szlaku znajdują się m.in. dwie twierdze w Osowcu i Łomży, zespoły koszarowe w Białymstoku, Augustowie, Suwałkach, cmentarze wojenne np. w Bielsku Podlaskim, pola bitew oraz muzea związane z I wojną światową w Suwałkach, Białymstoku, Piątnicy. Jego otwarcie jest planowane w przyszłym roku.

Twierdza Osowiec podczas I wojny światowej

W I wojnie światowej garnizon twierdzy Osowiec prowadził walki obronne od 20 września 1914 roku, odpierając szturm jednej niemieckiej dywizji piechoty wspartej 8 bateriami oblężniczymi (60 dział kalibru 150 mm i 210 mm). W późniejszym okresie (30 stycznia - 8 sierpnia 1915) twierdzę bezskutecznie oblegał niemiecki korpus w składzie 40 batalionów piechoty, wsparty ogniem 17 baterii oblężniczych (68 dział, w tym 4 moździerze 420 mm, 16 kalibru 350 mm, 16 dział kalibru 210 mm, 20 dział kalibru 150 mm i 12 dział kalibru 107 mm). Jednak przez kilka miesięcy wojska niemieckie nie uzyskały powodzenia ostrzałem artyleryjskim i szturmami piechoty.

Ostatecznie do zdobycia twierdzy Niemcy zdecydowali się na użycie gazów bojowych (30 baterii miotaczy gazu). Rankiem 6 sierpnia 1915 roku pod Osowcem armia pruska użyła gazów bojowych - gazowych związków chloru i bromu. Chmura gazu po pokonaniu 10 km osiągnęła szerokość 8 km i wysokość 10-15 m. Wojska rosyjskie w tym czasie nie miały na wyposażeniu masek przeciwgazowych, w wyniku użycia gazów Rosjanie ponieśli olbrzymie straty.

Twierdza została ewakuowana dopiero na rozkaz dowództwa rosyjskiego 23 sierpnia 1915 roku w związku z ogólną sytuacją na froncie. Przed ewakuacją wojska rosyjskie zdołały zniszczyć część budowli (prawie w całości fort II Zarzeczny). (za Wikipedia)

Czytaj e-wydanie »

Wideo

Komentarze 4

Komentowanie artykułów jest możliwe wyłącznie dla zalogowanych Użytkowników. Cenimy wolność słowa i nieskrępowane dyskusje, ale serdecznie prosimy o przestrzeganie kultury osobistej, dobrych obyczajów i reguł prawa. Wszelkie wpisy, które nie są zgodne ze standardami, proszę zgłaszać do moderacji. Zaloguj się lub załóż konto

Nie hejtuj, pisz kulturalne i zgodne z prawem komentarze! Jeśli widzisz niestosowny wpis - kliknij „zgłoś nadużycie”.

Podaj powód zgłoszenia

J
J.B
W dniu 08.11.2014 o 10:50, jasio napisał:

W okolicy dawnej cegielni w Hornostajach znajduje się cmentarz żołnierzy armii rosyjskiej , do niedawna było tam kilka nagrobków .Warto to też sprawdzić.

A jakią dokładniejszy namiar? Bo słyszałem ale nie wiem gdzie te miejsce się znajduje...

b
białostoczaninn

żadne to odkrycie, ten grób jest tam od dawien dawna, oznaczony, wszyscy zainteresowani doskonale o nim wiedzieli więcnie jest to "odkrycie" tylko po prostu parę osób właśnie się o tym dowiedziało...  ale dobrze że coś w temacie drgnie, poza tym infrormacje aprpop oblężenia twierdzy są nie precyzyjne, podczas drugiego oblężenia nie było 4 sztuk 420mm tylko 2 zato 210mm moździeży było conajmniej 2x więcej, jeśli ktoś choć trochę interesuje się historią twierdzy to zachęcam do przeczytania opracowania o twierdzy Osowiec autorstwa Bogusława Perzyka. Na ten moment nie ma bardziej szczegółowego i dokładnego opracowania.

 

pozdrawiam

j
jasio
W dniu 08.11.2014 o 09:04, anna napisał:

Jak pan Dyrektor może się cieszyć z takiego odkrycia, jaki obiekt? TO JEST GRÓB!!! 

W okolicy dawnej cegielni w Hornostajach znajduje się cmentarz żołnierzy armii rosyjskiej , do niedawna było tam kilka nagrobków .Warto to też sprawdzić.

a
anna

Jak pan Dyrektor może się cieszyć z takiego odkrycia, jaki obiekt? TO JEST GRÓB!!! 

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3