MKTG SR - pasek na kartach artykułów

Konrad Szamryk, językoznawca z Uniwersytetu w Białymstoku: Durślak bliższy mi niż durszlak

Rozmawiała Anna Kopeć
Dlaczego mamy się wyzbywać tego, co jest nam bliższe i świadczy o naszym pochodzeniu? - pyta Konrad Szamryk, językoznawca z Uniwersytetu w Białymstoku
Dlaczego mamy się wyzbywać tego, co jest nam bliższe i świadczy o naszym pochodzeniu? - pyta Konrad Szamryk, językoznawca z Uniwersytetu w Białymstoku Andrzej Zgiet
Dlaczego mamy się wyzbywać tego, co jest nam bliższe i świadczy o naszym pochodzeniu? - pyta Konrad Szamryk, językoznawca z Uniwersytetu w Białymstoku

„Wiszczeć”, „naduszać” i „zasynać” to najbardziej popularne zwroty językowe, których znaczenie rozumieją chyba tylko Podlasianie. Zna Pan podobne?

Gnić z czegoś. Długo nie rozumiałem jego znaczenia. Kiedy ktoś mówił, że zgnił z czegoś, myślałem, że stała mu się jakaś krzywda lub zachorował. Często zapisuję sobie w specjalnej teczce niektóre regionalizmy, np. pękać drzwiami oznacza trzaskać, przylepka w innych częściach Podlasia i regionach Polski nazywa się także dupką, piętką lub skibką. Starsi ludzie używają baterejki, nie latarki.

To przykłady gwary czy regionalizmów? Jaka jest między nimi różnica?

Zarówno regionalizmy, jak i dialektyzmy są ograniczone terytorialnie. Ale regionalizmy występują w mowie osób wykształconych, natomiast dialektyzmy to elementy właściwe gwarom, którymi posługiwali się mieszkańcy wsi. Regionalizmy często mają również szerszy zasięg, czasem nawet na pół Polski, jak na przykład wyjść na dwór czy śmieli się.

Podlasie słynie ze swojej różnorodności. Okazuje, że także językowej.

Oczywiście. Podlasie również jest bardzo zróżnicowane i niektóre słowa używane w jednej części są niezrozumiałe w innej. Na przykład w Białymstoku raczej nie spotykamy się określeniem kaczy żer, natomiast na północ od Augustowa, czyli w okolicach Suwalszczyzny i Sejneńszczyzny znane jest ono doskonale. To po prostu sałatka jarzynowa. Denko dla jednych Podlasian to przykrywka, a dla innych dno butelki.

Dzisiaj gwary raczej odchodzą do lamusa. Dlaczego?

Powoli tak. Gwary jeszcze występują na wsi, ale nawet tam ludzie coraz częściej posługują się ogólną polszczyzną. To zasługa powszechność radia i telewizji, obowiązku edukacyjnego oraz migracji społecznych.

A przykład gwary?

Z okolic Zambrowa pochodzi słowo poczesne, czyli stypa. Są też opatry lub oględy, czyli sytuacja, w której rodzice przyszłych małżonków domawiają szczegóły wesela czy przyszłego życia nowożeńców. Te słowa chyba nie są powszechnie znane w regionie?

Wiele osób, które stąd wyjechały mówi, że z czasem wyzbyły się charakterystycznej mowy, chodzi oczywiście o nasz słynny zaśpiew.

Zaśpiew, czyli wzrastająca intonacja zdania, zupełnie jak w zdaniach pytających, jest charakterystyczny na Podlasiu, zwłaszcza w jego wschodniej części. Rzeczywiście to jest coś, czego można się łatwo pozbyć.

To powód do wstydu czy dumy?

Mnie, jako współczesnego użytkownika polszczyzny, u zwykłych ludzi zupełnie to nie razi. Ale studenci, nauczyciele, osoby publiczne powinny jednak tego unikać, zwłaszcza w sytuacjach oficjalnych. Zaśpiew ma charakter silnie regionalny. Nauczyciel, który uczy w szkole, powinien jednak posługiwać się językiem ogólnym. Powinien zwrócić uwagę, by uczniom nie przekazywać zaśpiewu. Generalnie regionalizmów nie należy się wstydzić. W moim domu na przykład zawsze mówiło się durślak. Tak mówiła moja babcia, tak mówi moja mama, i ja też tak mówię.

Przyzwyczajenie?

Nawet nie. Regionalizmami posługujemy się w kontaktach nieformalnych, swobodnych. Więc dlaczego w takich sytuacjach mamy się wyzbywać tego, co jest nam bliższe i świadczy o naszym pochodzeniu? Nie wstydzę się swoich regionalizmów, choć jako językoznawca mam ich świadomość Durślak będzie mi zawsze bliższy niż durszlak, a o osobie, słabej, która często choruje, powiem, że to chorobździel, a nie cherlak

Dołącz do nas na Facebooku!

Publikujemy najciekawsze artykuły, wydarzenia i konkursy. Jesteśmy tam gdzie nasi czytelnicy!

Polub nas na Facebooku!

Dołącz do nas na X!

Codziennie informujemy o ciekawostkach i aktualnych wydarzeniach.

Obserwuj nas na X!

Kontakt z redakcją

Byłeś świadkiem ważnego zdarzenia? Widziałeś coś interesującego? Zrobiłeś ciekawe zdjęcie lub wideo?

Napisz do nas!
Wróć na poranny.pl Kurier Poranny