Getto białostockie - licealiści pamiętają. Jurowiecka 24. Raport z zaświatów

Alicja ZielińskaZaktualizowano 
Więcej się mówi o getcie w Warszawie, a przecież tu, w Białymstoku, też się rozgrywały dramatyczne wydarzenia. Trzeba o tym pamiętać.
Więcej się mówi o getcie w Warszawie, a przecież tu, w Białymstoku, też się rozgrywały dramatyczne wydarzenia. Trzeba o tym pamiętać.
W getcie każdy dzień był niepewnością. W każdej chwili można było zginąć. Nam dziś to trudnosobie nawet wyobrazić - mówią licealiści.

Pokój. Pięciu uczniów i nauczycielka. Szkoła, ale tajna, bo to getto. Autentyczne wydarzenia. Sara Nomberg do Białegostoku przyjeżdża ze Słonimia. Jest sierpień 1941 roku.

Jak wszyscy Żydzi, musi żyć w getcie. W Judenracie, żydowskiej administracji getta, dostaje skierowanie na ul. Jurowiecką 24. Ma przy sobie list do mieszkającej tu pani Rzodkiewiczowej z prośbą, by ją przyjęła i pomogła się urządzić.

W domu zastaje kilka kobiet z dziećmi. Ich mężowie zginęli w synagodze, spalonej przez hitlerowców. Boją się, czy ich też nie spotka taki sam los.

Ale żyć trzeba, jak mówią. Na przekór wszystkiemu. Więc kobiety proszą Sarę, która jest nauczycielką historii, by uczyła ich synów. To też pomysł samych chłopaków. Gienek, Michał, Rysiek, Lusiek, Staś chcą się uczyć. Po polsku, bo przed wojną przecież chodzili do polskiej szkoły.

Przywołać historię. Dać świadectwo

Tak zaczęła się nauka w tej dziwnej szkole, z której nie ocalał żaden uczeń.
Ja jedna zostałam przy życiu, a z matek tylko Rzodkiewiczowa, która jak Niobe patrzyła na zagładę swoich dzieci - napisała w "Kolumnach Samsona" Sara Nomberg-Przytyk.

To na podstawie tej książki dramatyczne wspomnienia sprzed 65 lat przywołali uczniowie z VIII LO w Białymstoku. Na pomysł, by taką sztukę wystawić, wpadła polonistka Grażyna Dawidowicz, która realizuje projekt edukacyjny "Przywróćmy pamięć", związany z pielęgnowaniem dziedzictwa białostockich Żydów.
Napisała scenariusz i wyreżyserowała przedstawienie. A siedemnastu licealistów z drugich klas wcieliło się w postacie z tamtych lat.

- Książka została wydana w 1966 roku. Ma tytuł "Kolumny Samsona". Ja nazwałam spektakl "Raport z zaświatów" - opowiada Grażyna Dawidowicz. - Bo w książce pojawia się wspomnienie rodziców Sary: "Gdy będziesz czytała ten list, nas już nie będzie. Ale ty przeżyjesz, a my będziemy opiekować się tobą z zaświatów". Postanowiłam, by tak, jak autorka dać świadectwo tamtych wydarzeń. Przypomnieć młodzieży historię, która jest wpisana w przeszłość naszego miasta.

Dlaczego wydano na nas wyrok śmierci?

Środa, 18 lutego 2009. Na scenę BTL, gdzie wystawiono przedstawienie, kolejno wchodzą licealiści. Czas się cofa. Jesteśmy w mieszkaniu przy Jurowieckiej 24. Tu w jednym z dwóch pokoi przez blisko dwa lata każdego dnia, od godziny dziewiątej do dwunastej, odbywają się lekcje. Nawet latem, w wakacje, bo jak mówią chłopcy, cóż oni mają robić? Do lasu nie pójdą, nad rzekę nie pojadą. Żydom nie wolno się nigdzie ruszać.

Czytają książki, dyskutują o literaturze. "W pustyni i w puszczy" Sienkiewicza jest okazją, by się zastanowić nad bohaterską postawą Stasia. Ale już Mickiewiczowskie zawołanie z "Ody do młodości" - tam sięgaj, gdzie wzrok nie sięga - skłania do różnych refleksji. Od tych pesymistycznych, że po co rozdzierać szaty nad sensem takich słów, kiedy może przyjdzie im wszystkim zginąć, po te z nadzieją, że może się uda. Bo przecież w getcie powstały fabryki, Żydzi robią tyle wspaniałych rzeczy, są potrzebni Niemcom. Ale już kolejny z nastolatków rzuca buntownicze i oskarżycielskie pytania, na które żaden nie potrafi odpowiedzieć. Dlaczego oni, Żydzi, są tak znienawidzeni? Dlaczego wydano na nich wyrok śmierci? Czy Niemcy są aż tak źli?

Grażyna Dawidowicz potem powie, że przywołując ten wątek, chciała pokazać, jak sytuacja wpływa na naszą świadomość. Ale to też próba, by zerwać ze stereotypem, że jak ktoś miał żydowskie pochodzenie, to nie mógł być Polakiem.
Jedno po drugim następują dramatyczne wydarzenia. Widzimy hitlerowców brutalnie odbierających przesiedlonym do getta ich mienie, kosztowności i resztki żywności. Słyszymy wstrząsające opowieści o rozstrzeliwaniach. Przywołana zostaje tragiczna postać Icchaka Malmeda. 5 lutego 1943 roku, podczas pierwszej akcji likwidacyjnej białostockiego getta, do domu przy Kupieckiej 29 wtargnęła brygada śmierci. Malmed bryznął w twarz kwasem solnym niemieckiemu żołnierzowi. Ten natychmiast strzelił, ale trafił nie Żyda, ale swego kompana. Malmed uciekł. W odwecie za to Niemcy zabrali 100 ludzi. Z tego domu i z innych. Za odnalezienie Malmeda wyznaczono nagrodę. Wydał go agent Judkowski. Icchak zginął. A zakładników hitlerowcy i tak rozstrzelali.

Powinniśmy o tym pamiętać

Przedstawienie kończy się przejmującym wyznaniem Sary Nomberg-Przytyk, już po latach. "Życie nauczyło mnie żyć. Wbrew możliwościom życia, wbrew światu i wbrew sobie. Nieśmiertelność to wielki dar. To wspominanie moich bliskich".
Co znaczy ta historia dla nich, licealistów? Kamila Farhan, odgrywająca rolę Sary, mówi, że udział w tym przedstawieniu to wielkie przeżycie. I przede wszystkim doskonała lekcja historii. - Słyszałam, że istniało w Białymstoku getto, ale nie zastanawiałam się, jak tam było, jak wyglądało życie codzienne.

- Mam niewiele więcej lat niż ten chłopak, którego grałem. Ale nigdy nie chciałbym się znaleźć na jego miejscu - odpowiada Grzegorz Greś.

- Dla nich każdy dzień był niepewnością. Każdego dnia w getcie można było zginąć - dodaje Łukasz Aniśko.

A Iwona Nowacka współczuje swojej bohaterce Wali. Ta młoda kobieta decyduje się pracować jako sekretarka w Judenracie. Sprzedała się Niemcom, sama tak mówi, bo Judenrat kolaborował z hitlerowcami. To tam sporządzano listy Żydów do wywózki do Treblinki. Tłumaczy, że i tak zginie, jak jej cała rodzina, więc wybiera choć odrobinę lepsze życie dla siebie i małego dziecka. Nie chce cierpieć.

- Po co się męczyć i głodować, kiedy wiadomo, że nic nie uchronię? - przywołuje jej słowa Iwona. Uważa, że strasznie trudno postawić się w takiej sytuacji.

- Takie przedstawienie to zupełnie co innego niż tekst w podręczniku - podkreśla Jacek Kretowicz. I przyznaje, że przedtem mało wiedział o białostockim getcie. - Więcej się mówi o getcie w Warszawie, a przecież tu, w Białymstoku, też się rozgrywały dramatyczne wydarzenia.

Getto białostockie zostało wydzielone 26 lipca 1941 roku. Na dość małym obszarze w centrum miasta Niemcy ścisnęli ok. 50 tys. Żydów. Teren otoczono wysokim drewnianym płotem. W dniach 5-12 lutego 1943 roku w czasie tzw. pierwszej likwidacji getta rozstrzelano 900 osób, 10 tys. wywieziono do obozów. 16 sierpnia wybuchło powstanie. Był to największy po powstaniu w getcie w Warszawie przejaw oporu Żydów przeciwko Niemcom. Zostało krwawo stłumione. Wszystkich Żydów wywieziono do obozów zagłady. Ostatni Żydzi opuścili Białystok 21 listopada 1943 roku, transportem skierowanym do Stutthofu.

polecane: Flesz - Co piąta transakcja będzie wymagać użycia PIN-u

Wideo

Rozpowszechnianie niniejszego artykułu możliwe jest tylko i wyłącznie zgodnie z postanowieniami „Regulaminu korzystania z artykułów prasowych”i po wcześniejszym uiszczeniu należności, zgodnie z cennikiem.

Komentarze 6

Ta strona jest chroniona przez reCAPTCHA i obowiązują na niej polityka prywatności oraz warunki korzystania z usługi firmy Google. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin oraz Politykę Prywatności.

Podaj powód zgłoszenia

p
powiew polskości

Następna nawiedzona , a może po prostu cwana Pani Nauczycielka, obok p. Klozy z VI LO, która uznała, że promowania polskiej kultury wśród młodziezy licealnej jest nieopłacalne , a lansowanie wszystkiego, co kojarzy się z Izraelem dzisiaj czekają zaszczyty , nagrody pieniężne i odznaczenia(patrz: medialność nauczycielki Klozy!)

b
bobo

Temat nie na ten czas bo:
To ŻYDZI morduja w Strefie Gazy palestyńczyków, to ŻYDZI zrobili sobie w Palestynie przestrzeń zyciową, o zbudowali nowy lepszy MUR dzielący ich od palestyńczyków, to Izrael jest Goliatem i potęga zbrojną w tej walce,
To jest rocznica wyzwolenia Białegostoku po I wojnie, a wtedy żydzi chcieli zagarnąc go dla siebie tworząc WOLNE MIASTO ŻYDOWSKIE Białystok,
To żydzi pomagali sowietom w latach 1939-41 robic listy do wywózki na Sybir, /żydowskie kamienice i chodniki a polaki i psy ulicami chodzić/.
To żydzi tworzyli GÓRĘ SB i UB jak zmarła w angli pani prokurator, Światło, Berman, Morel i wielu innych, pomimo iż tysiące polaków ukrywało zydów narażajac życie całych rodzin. A ci zabijali jak np chłopaka po Kopiskiem .
Żydzi nigdy nie uważali się za polaków ja jewrei, a nie polak.
A tolerancji jest w polakach, a nie w zydach bo oni siedząc w Nowym Jorku czy Jerozolimie chca odbudowanych kamienic, szpitali itp.
A dlaczego po wojnie zamiast niszczyc polaków nie odbudowali tych kamienic?
Ale tez dobrze że młodzież interesuje sie historią i losami polaków z Jurowieckiej, a tak sie składa iz na Poleskiej prawie na rogu z Jurowiecką u Słowikowskiego mieszkał mój dziadek z zona i dziecmi do 1936 roku i tam mieszkali nie tylko zydzi , ale też i polacy, niemcy , białorusini- I wtedy nie było wrogości , ale zdarzały się konflikty co skutkowało np zburzeniem cerkwi na Sienkiewicza / obecnie KW Policji/.

M
Mariusz

ZIELONY - PRAWDA!!! popieram. Ta nacja nikogo nie szanuje i nie lubi. Maja w zamian to samo. Niestety tak się posunęli w intrygach, kłamstawach, wywoływaniu konfliktów w imię swoich interesów, że cierpi na tym cały ŚWIAT - globalny KRYZYS!!! BANKI- któż to jest??? prywatna pożyczalnia kolorowego papieru, który staje się wartością jak zaczynasz go spłacać ciężką pracą, zastawiając pod kruczki zapisków małymi literkami całe swoje życie!!! LICHWA !!! w czyich rękach??? Wiadomo.
"Licealisci pamiętają..." a może ktoś inny za nich na siłę to robi?

c
cyklon b

no to licealisci za granaty i do strefy gazy zydom trzeba pomoc bo zydzi biedni i bezbronni przeciez to ich panstwo tylko ze oni sami sobie je k**** uznali

W
WWW.ZIELONI.REPUBLIKA.PL

DZISIAJ GDY ZYDZI NAPADLI NA PALESTYNE (ZGINELO 120O ARABÓW I 10 ZYDÓW) PROTESTY PRZECIWKO ŻYDOM MAJA INNY WYDZWIEK PALESTYNA JAK GETTO OTOCZONA MUREM ODCIETA OD WODY ZYWNOSCI PRADU A TERAZ PRZYSTAPIONO DO LIKWIDACJI GETTA

CO DO ?TOLERANCJI? NIESTETY ZYDZI CZY MUZUŁMANIE NIE LUBIA EKOLOGÓW I WEGETARIAN BO ZAKAZALIBY IM RYTUALNEGO ZARZYNANIA ZWIERZAT typowego przejawu religijnego fanatyzmu zacofania czy np. obrzezania ? okaleczania dzieci

JEZUS ZAKAZAŁ CHRZESCIJANOM ZABIJANIA ZWIERZAT Podczas ostatniej wieczerzy zrezygnował z żydowskiej tradycji ofiar ze zwierząt - zamiast zarżnięcia baranka mięso zastąpił chlebem , a krew - winem, co nakazał też czynić uczniom na swoją pamiątkę!!!A NP. MUZUŁMANIE I ŻYDZI ZABIJAJA JE RYTUALNIE DO DZISIAJ

co do obrzezania to okaleczanie dzieci bez ich zgody podobnie jak w Afryce obrzezanie dziewczynek wycinanie im lechtaczek to zacofanie ciemnota i barbarzyństwo jest nawet organizacja zydów która walczy z tym procederem prowadząc operacje plastyczne przywracajace stan naturalny.

Skoro Bóg stworzyl czlowieka na własne podobienstwo wraz z napletkiem obrzezanie -okaleczaniem dzieła Boga jest bluźnierstwem

a antysyjonizm czyli przeciwstawianie się rasizmowi czy religijnemu fanatyzmowi to co innego niż antysemityzm

Podkreślanie odmienności religijnej narodowej i kulturowej, brak tolerancji powodują konflikty i ludobójstwo. Dodatkowo dochodziły konflikty gospodarcze = przed wojną żydowski handel konkurencyjny wobec lokalnego był jak dzisiejsze hipermarkety, a fabryki jak dzisiejsze zagraniczne koncerny transferujące zyski za granice. DO tego dochodziła jeszcze lichwa w bankowości...

Dodaj ogłoszenie

Wykryliśmy, że nadal blokujesz reklamy...

To dzięki reklamom możemy dostarczyć dla Ciebie wartościowe informacje. Jeśli cenisz naszą pracę, prosimy, odblokuj reklamy na naszej stronie.

Dziękujemy za Twoje wsparcie!

Jasne, chcę odblokować
Przycisk nie działa ?
1.
W prawym górnym rogu przegladarki znajdź i kliknij ikonkę AdBlock. Z otwartego menu wybierz opcję "Wstrzymaj blokowanie na stronach w tej domenie".
krok 1
2.
Pojawi się okienko AdBlock. Przesuń suwak maksymalnie w prawą stronę, a nastepnie kliknij "Wyklucz".
krok 2
3.
Gotowe! Zielona ikonka informuje, że reklamy na stronie zostały odblokowane.
krok 3